Türk milliyetçiliği ve Arminius Vambery

Modern bir kavram olan milliyetçilik, uluslararası arenaya çıktıktan sonra dünya çapında devletlerin yapılarında ve sınırlarında önemli değişikliklere neden olmuştur. İlk olarak Osmanlı gibi çok uluslu imparatorlukları etkileyen milliyetçilik, azınlıklara bağımsızlık sunarken devletin çekirdeğini oluşturan sınıfları da milliyetçi olmaya davet etmişti. Avrupa'dan yayılan milliyetçi dalgaları kırmak amacıyla ortaya atılan Osmanlıcılık ve İslamcılık başarısız olduğu gibi sürecin Osmanlı aleyhine işlemesine neden olmuştur. Gayrimüslim kesim arasında başlayan milliyetçilik hareketleri Türk olmayan Müslümanlar arasında devam etmiştir. Bu şartlar altında Türkçülük daha da ön plana çıkmıştır. Fakat Türkler milli bilinçten yoksundular. Bu düşüncenin Türkler arasında benimsenmesi için birtakım dilsel ve tarihi çalışmalar başlatılmıştır. Kültürel Türkçülük olarak adlandırılan bu süreç Türkoloji'den özellikle de Arminius Vambery'nin Türk dünyasına yönelik çalışmalarından büyük destek bulmuştur. Diğer taraftan Vambery'nin bizzat kendisi de Türk milliyetçiliğini yakından takip etmiş, Pantürkçülüğün Türkçüler arasında yayılmasında önemli bir rol oynamıştır. Dolayısıyla Vambery hem kültürel hem de siyasi olarak Türkçülüğü destekleyen, Türk dünyasında saygın bir yer edinmiş Türkologlardan biri olmuştur. Bu çalışmada Türk milliyetçiliğinin gelişim evresinde Vambery'nin kültürel ve siyasi bir Türkçülüğe yönelik etkileri ve katkıları ele alınmıştır.