Türk vergi sisteminin dolaysız vergilerde etkinlik ve adalet açısından incelenmesi

Gelişmekte olan ülkelerin en önemli sorunlarından birisi de adil olmaktan uzak, çarpık olan gelir dağılımıdır. Bu çarpıklığı mümkün olduğunca en aza indirmek ve sosyal adaleti düzenlemek için devletin elinde bulunan araçlardan en önemlisi vergilerdir. Gelir dağılımını düzenlemek içinse devletin ödeme gücü esasına göre vergilendirme yapması yani adalet ilkesini dikkatle uygulaması gerekmektedir. Çünkü vergilendirme de adaletin sağlanamaması ekonomik ve sosyal sorunlara yol açmaktadır. Bu sorunlar için vergi sistemlerinin etkin bir şekilde düzenlenmesi ciddi bir önem arz etmektedir. Devletin uyguladığı vergilerde gerek adalet konusu gerekse de eşitlik ilkesi bütün mükellefleri etkileyen bir konu olduğu için bu konuda adaletli-adaletsiz açısından en etkin sınıflandırma ise dolaylı-dolaysız vergi ayrımıdır. Bu çalışmamıza bizi sevk eden konuların başında dolaysız-dolaylı vergi sınıflandırmasına göre son yıllarda Türk Vergi Sisteminin yapısının ciddi oranda değişmesi bulunmaktadır. 1990'lı yılların başlangıcındaki dolaysız ve dolaylı vergiler arasındaki ?tahsilat açısından- fark, izleyen yıllarda dolaylı vergiler lehine olarak değişmiştir. Dolaysız vergilerin genel bütçe gelirleri içerisindeki payı %52lerden %27lere kadar düşmüş, dolaylı vergiler ise %73lere kadar çıkmıştır. Bu durum Türk Vergi Sistemi'nin dolaysız vergilerin yerine dolaylı vergilere yöneldiğini ortaya koymaktadır. Çalışmamızın amacı Türk Vergi Sisteminde dolaysız vergilerden dolaylı vergilere yönelişin sebeplerini incelemek, bu yönelişin arkasındaki sebeplerden küresel bir değişimin sonucu olup olmadığı da AB ülkeleriyle kıyaslama yapılarak ortaya konulacaktır. Çünkü Türkiye mali konularda Avrupa Birliğine katılabilmesi için bazı anlaşmalar imzalamıştır. Dolayısıyla mali konularda düzenlemelerde Avrupa Birliği normları etkili olmaktadır. Çalışmamızda Türk Vergi Sistemi'nin rakamsal analizini yıllar itibariyle genel bütçe vergi gelirleri tahsilatı rakamları kıyaslanacaktır. Buradan amacımız tahsilât itibariyle hem vergi sisteminin etkinliği incelenecek hem de dolaysız vergilerden dolaylı vergilere yönelişin sebepleri yıllar ve maddeler itibariyle incelenip AB deki dolaylı ve dolaysız vergi oranlarıyla ülkemiz kıyas edilecektir. Ayrıca türk vergi sisteminde ihdas edilen dolaysız vergiler bünyesindeki gelir ve kurumlar vergisi vergilendirme de adaleti sağlamak için gerekli olan genellik ve eşitlik ilkeleri açısından da analiz edilecektir. Anahtar kelimeler: dolaylı vergiler, dolaysız vergiler, etkinlik, adalet.