Türkçe ders kitaplarının mizah ögeleri ve kuramları açısından incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, Türkçe ders kitaplarında yer alan mizahî metinlerin mizah ögeleri ile kuramları açısından ne tür özellikler taşıdığını araştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda, araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın materyalini 2023-2024, 2024-2025, 2025-2026 eğitim-öğretim yılları kapsamında devlet okullarında okutulan 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları ile özel okullar arasında tema, metin, etkinlik ve kazanımların işlenişi bakımından Türkçe Dersi Öğretim Programı'na uygun olduğu saptanan TED Yayınları 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları oluşturmaktadır. Bu araştırmada, nitel araştırma yöntemine uygun biçimde geçerlik ve güvenirlik düzeyi, güven duyulabilirlik (trustworthiness) ölçütleri üzerinden bütüncül olarak ele alınmıştır. Veri toplama süreci uzman görüşüne dayalı olarak sürdürülmüş, uzman görüşleri güven duyulabilirlik (trustworthiness) analizine tabi tutulmuştur. Güvenirliği sağlanan, bilimsel açıdan tutarlı olduğu görülen veriler, mizah ögeleri ve kuramları açısından içerik analizi teknikleri kullanılarak ayrıntılı bir şekilde çözümlenmiştir. Araştırma, Türkçe ders kitaplarında mizahın güldürü unsuru olmanın ötesinde öğrencilerin dil becerilerini, bilişsel gelişimini, motivasyonunu, eleştirel düşünme yetkinliğini, kültür aktarımını ve değerler eğitimini destekleyen çok boyutlu bir araç olarak kullanıldığını ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında mizah temelli yaklaşımların güçlendiğini ve öğrenmeyi eğlenceli, kalıcı ve öğrenci merkezli hâle getirdiğini göstermektedir. Bu sonuçlardan hareketle, Türkçe dersi öğretim programları ve ders kitaplarında mizahın eğitsel bir araç olarak planlı ve yaygın biçimde kullanılmasının öğrencilerin dil becerilerini, motivasyonlarını ve öğrenme sürecine katılımlarını arttıracağı düşünülmektedir. Ders kitabı hazırlama sürecinde mizah ögelerinin, sınıf düzeylerinin bilişsel ve duyuşsal özellikleri dikkate alınarak kademeli bir yapı içinde planlanması, mizahî metinlerin yapılandırılmasında düşünme ve yorumlama potansiyelinin gözetilmesi önerilerinde bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Mizah Kuramları, Mizah Ögeleri, Türkçe Ders Kitabı.