Türkçe derslerinde türk mitolojisinin kullanımına ilişkin uygulamalı bir çalışma

Mitler, toplumların varoluşu ve evreni anlamlandırma çabasının köklü ürünleri olarak ortak hafızada yer eden anlatılardır. Mitoloji ise bu anlatıların ortaya çıkışını, taşıdığı sembolik yapıyı ve kültürel işlevleri inceleyen bir bilim dalıdır. Bu tez, Türk mitolojisine ait algı ve sembollerin Türkçe derslerinde öğrencilerin dinleme/izleme, konuşma, okuma ve yazma olmak üzere dört temel dil becerisinin geliştirilmesine destek sağlayan bir yardımcı öge olarak kullanılmasının ortaokul düzeyindeki öğrenciler üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımıyla durum çalışması deseni temel alınarak yürütülmüş; veri analizinde ise içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini 2024-2025 eğitim öğretim yılında Artvin ili, Murgul ilçesinde yer alan bir ortaokulun 5, 6, 7 ve 8. sınıflarında öğrenim gören 27 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında öğrencilerin mitoloji ve Türk mitolojisi bilgisine yönelik ön algıları ve hâkimiyet düzeyleri yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla sorgulanmıştır. Bu ön görüşme, açık uçlu soru yapıları temel alınarak yürütülmüş; öğrencilerin dünya mitolojileri ve Türk mitolojik anlatılarına dair kavramsal aşinalıkları incelenmiştir. Bu inceleme doğrultusunda dünya mitolojisine yönelik hâkimiyetin öğrencilerde daha belirgin ve geniş bir yer tuttuğu, Türk mitolojik ögelerine dair bilgi düzeyinin ise görece daha sınırlı bir çerçevede kaldığı gözlemlenmiştir. Araştırma süreci boyunca gerçekleştirilen ders içi-dışı uygulamalar ve ölçme araçlarından elde edilen veriler, Türk mitolojik anlatı ve sembollerinin öğrencilerde bağlam kurmayı destekleyen bir anlam zemini oluşturma potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Öğrenciler Türk mitolojik sembol ve bilgilerini merkeze alan sözlü-yazılı anlatı, yaratıcı metin ve tasarım üretimleri gerçekleştirmiştir. Bu üretimlerin Türkçe öğretimindeki anlamlandırma ve ifade inşa süreçleriyle ilişkilendirilebilir bir karşılık bulduğu görülmüştür. Çalışma sonunda yarı yapılandırılmış görüşme formu aynı açık uçlu sorular ile tekrar uygulanmış, öğrencilerde Türk mitoloji bilgisine ilişkin ilgi ve bilgi düzeylerinde akademik inceleme sınırları içinde değerlendirilebilir belirgin bir gelişim eğilimi gözlemlenmiştir. Gözlemlenen eğilimin öğrencilerin mitolojik içeriği derste ve gündelik yaşamın anlatı pratiklerinde ilişki kurabilir biçimde yeniden ifade edebilme ve kültürel çağrışım dağarcıklarına dâhil edebilme yönüyle Türkçe öğretim süreçlerine bütünleşik bir çerçeve sağlayabildiği değerlendirilmiştir. Bu çerçevenin öğrencilerin kültürel benlik ve aidiyet duygularında güçlü bir motivasyon kaynağı olarak karşılık bulabildiği tespit edilmiştir. Bu değerlendirme zemini Türk mitolojik çerçevenin ortaokul Türkçe öğretiminde bağlamı görünür kılan, öğrenci üretimlerinde yorumlanabilir karşılıklar oluşturan ve öğrenme-ifade süreçlerini çözümlemeye açan yöntemsel açıdan tutarlı bir inceleme zemini sunduğunu göstermesi bakımından tezin açıklayıcı bütünlüğünü güçlendiren bulgu çerçevesini desteklemiştir.