Türkiye'de bireysel emeklilik sistemi göstergelerinin belirleyicileri

Kamu tarafından işletilen sosyal güvenlik sisteminin sağladığı emeklilik gelirine ilaveten katılımcıların emeklilik döneminde ek gelir elde edilebilmesi için kullanılan bireysel emeklilik sistemi, bireylerin tasarruflarını biriktirmekle birlikte bu tasarruflarını değerlendirmelerine olanak sağlamaktadır. Uzun dönemli tasarruf etmenin temel alındığı bireysel emeklilik sisteminde katılımcılar tarafından düzenli olarak ödenen katkı paylarının yatırıma yönlendirilmesi ile katılımcılar fon gelirleri elde edebilmektedir. Bu özelliği ile bireysel emeklilik sistemi katılımcıları için tasarruflarını değerlendirebileceği alternatif bir yatırım aracı olmaktadır. Bireysel emeklilik sistemi katılımcılarına tasarruflarını değerlendirebileceği yatırım aracı imkânı vermesinden dolayı bu sistemin makroekonomik ve finansal değişkenlerle incelenme ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. Çalışmada 2003 yılından itibaren sosyal güvenlik sisteminin bir parçası ve tamamlayıcısı olarak faaliyet gösteren bireysel emeklilik sisteminin gelişmesinde etkili olan değişkenlerin sistem üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Bireylerin tasarruflarını ve tasarruf etme alışkanlıklarını etkilediği düşünülen makroekonomik ve finansal değişkenlerden borsa endeksi, döviz kuru, faiz oran, tüketici fiyat endekisi (TÜFE) değişkenlerinin aylık değerleri kullanılmıştır. Bu değişkenlerin bireysel emeklilik sisteminin önde gelen göstergelerinden sertifika sayısı ve katkı payı tutarındaki değişimlere etkisi 2013/Ocak-2021/Aralık dönemlerine ait veriler kullanılarak incelenmiştir. Çalışmada, bağımlı değişken olarak alınan bireysel emeklilik sisteminin önde gelen göstergelerinin her birinin, bağımsız değişken olarak alınan makroekonomik ve finansal değişkenlerle ilişkisi iki farklı model oluşturularak incelenmiştir. Verilerin durağanlığının tespiti için yapılan ADF birim kök testi sonucunda kullanılması en uygun modelin ARDL sınır testi olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın sonucunda, uzun dönemde faiz oranının katkı payı tutarını negatif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Değişkenler arası nedensellik ilişkisinin incelenmesi için kullanılan Toda Yamamoto Nedensellik Testi sonucunda bulunan ilişkiler tablo halinde gösterilmiştir.