Türkiye'de çevre kirliliğinin belirleyicileri üzerine ampirik bir çalışma (1970-2022)

Bu tez çalışmasının temel amacı, Türkiye'de 1970-2022 dönemi için çevre kirliliğinin belirleyicilerini incelemeyi ve Çevresel Kuznets Eğrisi, Kirlilik Sığınağı ve Kirlilik Hale Hipotezlerinin geçerliliğini sınamaktır. Bu bağlamda, literatürde en çok tartışılan ve çevreyi en çok etkileyen, ekonomik büyüme, enerji tüketimi, sanayileşme, ticari açıklık, doğrudan yabancı yatırım ve kentleşme değişkenlerinin ekolojik ayak izi üzerindeki etkisi Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış (ARDL) Sınır Testi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmada değişkenlerin durağanlığı Augmented Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips Perron (PP) birim kök testleri ile sınanmıştır. Durağanlık sonuçlarına göre ARDL sınır testi uygulanmış ve uzun dönem eş bütünleşme ilişkisi bulunmuştur. Değişkenlerin uzun dönem katsayıları da ARDL modeli ile tahmin edilmiştir. Değişkenlerin kısa dönem katsayılarını değerlendirmek için Hata Düzeltme Modeli (HDM) tercih edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, uzun dönemde ekonomik büyüme, enerji tüketimi, sanayileşme, ticari açıklık, doğrudan yabancı yatırımın ekolojik ayak izine etkisinin pozitif, kentleşmenin ise literatürdeki ana akım çalışmaların aksine negatif etkisi bulunmuştur. Bununla birlikte hem uzun dönemde hem de kısa dönemde Türkiye'de Çevresel Kuznets Eğrisi Hipotezinin geçerli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca Kirlilik Sığınağı Hipotezinin varlığı sadece uzun dönemde doğrulanmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Ekolojik Ayak İzi, ARDL Sınır Testi, Çevre Kirliliği, Türkiye