Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nde af uygulamaları (1923-2001)

Tarihsel süreçte her siyasi oluşum toplumsal düzenini korumak amacıyla tedbirler almaya çalışmıştır. Bu tedbirler arasında en etkili olanının, suç unsuru barındırdığı düşünülen eylemlere karşılık olarak düşünülen ve/veya konulan cezalar olduğu düşünülmüştür. Ancak kurulu toplumsal düzeni korumada suç oluşturmanın ve cezai müeyyideler koymanın tek başına yeterli olmadığı da düşünülenler arasında olmuştur. Af olgusunun suç ve ceza kavramlarına koşut bir biçimde ortaya çıkmasının temel nedeni bu düşüncedir. Bu alanda yapılan çalışmaların müellifleri af kurumunun varlığının insanlık tarihi kadar eski ve düzeni sağlamada, suç ve cezanın varlığı gibi, etkili olduğunu iddia etmektedirler. Günümüzde dahi aflar, devletlerin politik ve sosyal açmazlarına, adalet mekanizmalarının çıkmazlarına çare olarak düşünülen hukuki düzenlemeler arasında yer almaktadır. Osmanlı Devleti'nde her alanda görülen padişah iradesinin yerini yeni Türk Devleti'nde milli iradenin alması af siyaseti ve uygulamalarında da kendini gösterecektir. Sadece bir yasama organı olmayan, yürütme ve yargı erklerini de bir müddet elinde bulunduran Birinci TBMM, af yetkisini de bu süreçte kendinde görmüştür. Hatta bu Meclis, diğer yasama dönemlerine nispetle bahsi geçen yetkiyi sayıca daha fazla da kullanmıştır. TBMM, Cumhurbaşkanlığı makamının kurulmasından sonra af yetkisini bahsi geçen makam ile birlikte üstlenmiştir. Bunun sınırı yürürlükteki anayasalar marifetiyle çizilmiştir. Türkiye'de aflar sadece sosyal bir tedbir olarak değil bir atıfet olarak da düşünülmüş, aflarla zanlı ve/veya suçluyu topluma yeniden kazandırılmak amaçlanmış, affın mevzuata aykırı eylem içerisinde olan bireyleri ıslah araçlarından biri olduğu kabul edilmiştir. Altı bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde af kurumu ve Türk tarihindeki gelişim süreci üzerinde durulmuştur. İkinci bölümünde Birinci TBMM Dönemi (1920-1923), üçüncü bölümde CHP Dönemi (1923-1950) af siyaseti ve uygulamaları detaylandırılmıştır. Dördüncü bölümde DP Dönemi (1950-1960), beşinci bölümde 1960-1980, altıncı bölümde ise 1980-2001 yılları arasındaki af siyaseti ve uygulamalarını incelenmiştir. Sonuç olarak çalışma, af müessesinin Türk devlet yapılarındaki durumunu yekpare bir şekilde ele almakta ve alanındaki çalışmalara özellikle bu yönüyle katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Anahtar Sözcükler: Suç, Ceza, Af, Tarihsel Süreç, Hukuk, Siyaset, Türkiye Cumhuriyeti