The role of civil initiatives in the adaptive reuse of industrial heritage in Türkiye: Cases of Feshane, Yedikule and Hasanpaşa Gasworks

Kültürel miras varlıkları, endüstriyel alanlar da dâhil olmak üzere, somut ve somut olmayan bağlar kurarak toplumsal kimliklerin şekillenmesinde önemli bir rol oynar. Endüstriyel miras, 20. yüzyılın ortalarında, geleneksel endüstrilerin küresel çapta gerilemesiyle eş zamanlı olarak yeni bir çalışma alanı olarak ortaya çıkmıştır. Bu dönemde ve sonrasında birçok fabrika, maden ocakları, demiryolu ve diğer endüstriyel yapı terk edilmiş, bu da tarihsel, kültürel ve teknik önemlerini fark eden akademisyenler, mimarlar ve koruma uzmanlarının dikkatini çekmektedir. Bu alanların günümüzde kullanılabilmesi, korunması ve yeniden işlevlendirilmesi, sürdürülebilir bir gelecek anlatısı oluşturmayı hedefleyen kapsamlı koruma uygulamaları ve stratejik planlama gerektirir. Türkiye'de endüstriyel mirasın korunması, sınırlı kamu farkındalığı, mali kısıtlamalar, yasal boşluklar ve yapıların fiziksel bozulması gibi zorluklarla karşı karşıya olduğu için yeterli düzeyde gelişmemiştir. Bu tez, topluluk temelli ve sanatçı odaklı miras yaklaşımları aracılığıyla endüstri mirasının uyarlanabilir yeniden kullanımını inceleyerek dönüşüm süreçlerine ve disiplinler arası sanatsal pratiklerin katkılarına ilişkin kapsamlı bir bakış açısı sunar. Çalışma, Türkiye'deki üç örnek olguya odaklanmaktadır: Feshane ve Yedikule Gazhanesi (1989 ve 1992 yıllarındaki Seretonin etkinlikleri) ile Hasanpaşa Gazhanesi (tescillenme ve yeniden işlevlendirme süreci 1994 yılında başlamıştır). Metodoloji, sahada yapılan gözlemleri, sanatçılar, kültürel kolektif üyeleri, profesyoneller ve akademisyenler de dâhil olmak üzere çeşitli paydaşlarla yapılan görüşmeleri ve belirlenen değerlendirme kriterlerine göre analiz edilen arşiv incelemelerini içermektedir. Bulgular, yeniden işlevlendirme süreçlerinin kamu farkındalığını artırdığını, kentsel yenilenmeyi teşvik ettiğini ve endüstriyel alanların tarihsel, sosyal ve teknik değerlerini koruduğunu göstermektedir. Ayrıca çalışma, sivil inisiyatiflerin adil kentsel dönüşümleri şekillendirme ve karar alma süreçlerini etkilemedeki kritik rolünü vurgulamaktadır. Bu tez, endüstriyel mirasın korunmasına ilişkin tartışmalara katkıda bulunarak, mirası koruma ile çağdaş kentsel ihtiyaçları dengeleyen pratik çerçeveler sunar, katılımcı ve yaratıcı yaklaşımların sürdürülebilir kentsel kalkınmadaki dönüştürücü potansiyelini vurgular. Anahtar Kelimeler: Endüstri mirası, Uyarlanabilir yeniden kullanım, Sivil inisiyatifler, Seretonin etkinlikleri, Yedikule Gazhanesi, Feshane, Hasanpaşa Gazhanesi