Failing promises of homeownership in Turkey

Ev sahipliği Türkiyede yeni bir politika gündemi değildir. Ancak son 20 yılda, ev sahipliğini teşvik eden politikalardaki artış ve planlamanın bu doğrultuda araç olarak kullanıldığı aşikardır. Yeni konut sunumu aracılığıyla ev sahibi olan hanehalklarının oranı arttırılarak ev sahipliğinin hanehalklarına sunduğu avantajlardan daha fazla kişinin yararlanması hedeflenmiştir. İlk avantajlar arasında sabit bir eve sahip olmak ve orada yaşamak, beklenmedik düzeyde kira artışı gibi konuta ekonomik olarak erişebilmeyi zorlaştıran süreçlerle karşılaşmamak, konut sahibi olmak yoluyla varlık sahibi olup birikim yapabilmek ve hanehalklarının bu sayede ekonomik güvencelerini sağlaması sayılmıştır. Yeni konut sunumu yoluyla iş gücü piyasalarının hareketlenmesi ve yeni istihdam yaratılması, sosyal konut gibi kamu mülkiyetinde bulunan kiralık konut sunumuna duyulacak ihtiyacın azalması ve en önemlisi ev sahipliği vasıtasıyla varlık elde eden hanehalklarının ilerleyen yaşlarında konut harcamalarının azalması ve devlete duyacakları ihtiyacın azalması hükümetler açısından ev sahipliğinin başlıca avantajları olarak tartışmalarda yerini almıştır. Eşitleyici bir rol üstlenecek olan ev sahipliği aracılığıyla hükümetlerin hanehalklarının refah ve yaşam kalitesini iyileştirmeye yönelik sorumluluklarını yerine getirmesinin de kolaylaşacağı umulmuştur. Ancak Türkiye'de ev sahipliğinin artışı ile elde edilmesi beklenen avantajların ne düzeyde gerçekleştiği araştırılmamış ve sonuçları göz önünde bulunduran yeni politikalar geliştirilmemiştir. Bu boşluğu doldurmayı hedefleyen çalışma, ilk olarak ülke genelinde temsili bulunan veri setleri vasıtasıyla konut sahipliğinin konut varlık ve konut güvencesi vaatlerini ayrı ayrı incelemek için en uygun yöntemi araştırmaktadır. Akabinde ev sahipliğinin bu iki vaadini bir bütün olarak ele alıp Ankara özelinde incelemektedir. Bu çalışmanın bulguları, ev sahipliğinin Türk hanehalkları için çeşitli sonuçlar doğurduğunu göstermektedir. Ev sahipliğini teşvik etmek, konut varlığı ve konut güvencesi açısından eşit fırsatlar sunmamaktadır. Türkiye geneli değerlendirmelerinde hanehalklarının %25.5'i konut varlığı vaadinde başarıya ulaşırken bu oran konut güvencesinde %15.2 düzeyindedir. Konut varlığı ve konut güvencesindeki başarı düzeyleri, ev sahibi hanehalklarının tamamının ev sahipliğinin vaatlerinden yararlanamadığını göstermektedir. Bu çalışmanın üç ana sonucu bulunmaktadır: (i) Politikalar, düşük gelirli hane halkları arasında ev sahipliğini teşvik etmek yerine, düşük gelirli hane halklarının konut güvencesini iyileştirmeye odaklanmalıdır. (ii) Tek başına ev sahipliğini tercih etmektense, konut politikaları çeşitli mülkiyet türlerini geliştirmeye odaklanmalıdır. (iii) Politikalar, amaçlanan ve amaçlanmayan sonuçları açısından her zaman izlenmelidir. Ev sahipliğinin vaatleri açısından bakıldığında, ulusal düzeyde ev sahipliğini teşvik edici politikaların etkilerini gözlemlemek için konut varlığı ve konut güvencesini eşzamanlı inceleme olanağı tanıyacak kapsamlı panel verilere ihtiyaç vardır.