Türkiye'deki özel öğretim kurumlarının eğitim, yönetim, ilişkiler ve kariyer olanakları bağlamında incelenmesi

Araştırma, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı özel öğretim kurumlarında çalışan Türk ve yabancı uyruklu öğretmenlerin Türk Milli Eğitim Sistemi'ne yönelik görüşlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada yakınsak karma desen ve paralel veri toplama türü kullanılmıştır. Çalışmanın tarama modeli ile desenlenen nicel bölümünün evreni, 2024-2025 eğitim öğretim yılında Antalya ilinde özel öğretim kurumlarında çalışan öğretmen sayısının en fazla olduğu 5 ilçe (Muratpaşa, Konyaaltı, Kepez, Alanya, Manavgat) sınırları içindeki özel okullarda görev yapmakta olan 5603 öğretmenden oluşmaktadır. Çalışmanın bu bölümünde 378 öğretmenden veri toplanmıştır. Durum çalışması olarak desenlenen nitel bölümün çalışma grubu ise aynı ilçe sınırları içindeki özel okullarda çalışan 30 öğretmenden oluşmaktadır. Nicel veri toplama aracı olarak öğretmenlerin özel öğretim kurumlarındaki uygulamalar temelinde Türk Milli Eğitim Sistemi'ne yönelik görüşlerini ortaya koymaya yönelik araştırmacı tarafından geliştirilen bir ölçme aracı kullanılmıştır. İki bölümden oluşan ölçme aracının birinci bölümünde katılımcıların demografik bilgilerini, ikinci bölümünde öğretmenlerin özel okullardaki okul yönetimi ve liderlik, okul kültürü, meslektaşlar arası ilişkiler, eğitim öğretim süreçleri, mesleki gelişim olanakları, öğrenci ve velilerle ilişkiler, müfredat dışı etkinlikler ve kariyer olanaklarına ilişkin görüşlerini belirlemeye yönelik maddelere yer verilmiştir. Ölçme aracında Likert tipi beşli derecelendirme ölçeği kullanılmıştır. Nitel veri toplama aracı olarak ise araştırmacı tarafından geliştirilmiş yarı yapılandırılmış bir görüşme formu kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde yüzde, frekans, aritmetik ortalama, standart sapma, parametrik testlerden ilişkisiz örneklemler için t-testi ile tek faktörlü varyans analizinin varsayımlarının karşılanamaması durumunda parametrik olmayan testlerden Kruskal Wallis testi ile Mann Whitney-U testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise betimsel analiz ve içerik analizi birlikte kullanılmıştır. Araştırmada, özel okullarda öğretmenlerin en az memnun olduğu alanın okul yönetimi ve liderlik olduğu belirlenmiştir. Adil yapı, performans değerlendirme ve hızlı karar alma gibi olumlu yönlere rağmen; planlama, kaynak yönetimi, koordinasyon, yönetici devri, adaletsizlikler ve iletişim sorunları öne çıkmıştır. İkinci en düşük memnuniyet alanı kariyer olanaklarıdır. Güvenlik, hijyen ve mesleki saygınlık gibi avantajlara rağmen; istihdam şartları, çalışma koşulları ve saygınlık konusunda dezavantajlar tespit edilmiştir. Mesleki gelişim etkinlikleri düzenlense de bireysel ihtiyaçları karşılamada yetersiz ve sürdürülebilirlikten uzaktır. Okul kültürü genelde destekleyici ve demokratik olsa da yönetime bağlı değişkenlik göstermekte ve öğretmene yeterince değer verilmemektedir. Eğitim-öğretim süreçlerinde programın güçlendirilmesi ve öğretim yöntemlerinin çeşitlendirilmesi olumlu görülse de sınav odaklı sistem ve ölçme değerlendirme sorunları bulunmaktadır. Müfredat dışı etkinliklerin faydalarına karşın etkililiği tartışmalıdır. Öğrenci ve veli ilişkilerinde destekleyici iletişim öne çıkarken, öğretmene saygının azalması, sınırların belirsizleşmesi ve aşırı korumacı veli tutumu olumsuzluklar arasındadır. Öğretmenler en çok meslektaş ilişkilerinden memnun olup, zaman zaman işbirliği eksikliği ve rekabet yaşansa da samimiyet ve dayanışma hâkimdir.