Multiple criteria decision making approaches for container shipping line selection in export shipments from Turkey

Dünya ticaret hacmi arttıkça, dünyanın bir ucunda üretilen bir ürünün diğer tarafında tüketilmesi mümkündür. Bu ihtiyacı karşılamak üzere farklı taşıma şekilleri bulunmaktadır. Bu taşıma şekillerinden biri olan deniz yolu (konteyner) taşımacılığı, demir yolu, kara yolu ve hava yoluna göre daha ucuz olduğundan en çok tercih edilen ulaşım aracıdır. Dünya ve Türkiye ithalat ve ihracat hacminin ise büyük çoğunluğu deniz yoluyla yapılmaktadır. Hammaddeyi üretim noktalarına ve son ürünü müşteriye taşımada büyük bir bağlantı noktası olan denizyolu taşıma hatlarında esas olan müşteri ihtiyaçlarının karşılanması için yüksek kalitede hizmet sunmak ve memnuniyeti arttırmaktır. Kalite Fonksiyon Yayılımı, öncelikle müşteri ihtiyaçlarını belirleyerek, daha sonra bu ihtiyaçları araştırma ve ürün geliştirme, mühendislik, pazarlama, satış ve dağıtıma kadar her süreçte değerlendirip entegre ederek işletme gereksinimlerine dönüştüren bir mühendislik yöntemidir. Tez kapsamında uygulama yöntemi olarak belirlenen bu yöntem, müşteri memnuniyetini güvence altına alan bir kalite sistemidir ve önemli bir planlama, geliştirme ve iletişim yöntemidir. Bu çalışma kapsamında beyaz eşya sektöründe faaliyet gösteren bir firmanın ihracat lojistik ekibinde çalışan uzmanların görüşleri ve literatür incelemesinde daha önce yapılan çalışmalar değerlendirilerek Türkiye'den yapılan ihracat sevkiyatlarında denizyolu hat seçimi için müşteri ihtiyaçları ve denizyolu hattı seçme kriterleri belirlenmiştir. Müşteri ihtiyaçları "güvenilirlik", "güvenlik", "iş yapabilme gücü" ve "uygunluk" olarak belirlenmiş olup, bununla birlikte deniz yolu taşıma hattı seçme kriterleri olarak "filo (konteyner) hacmi", "sektör uzmanlığı", "konteynerin fiziksel durumu", "kayıp & zarar performansları" ve "bilgi yönetimi sistemi" kullanılmıştır. Belirlenen bu ihtiyaç ve özellikler Bulanık Kalite Fonksiyonu Yayılımı yaklaşımı ile incelenmiş olup, deniz yolu hat seçiminde müşteri istekleri ve deniz yolu taşıma hatlarının özellikleri arasındaki ilişkilerin gösteriminde bulanık yaklaşıma başvurulmuştur. KFY uygulamasının ilk aşamasında belirlenen kriterler birden fazla uzman tarafından dilsel ifadeler kullanılarak değerlendirilmiştir. Bu dilsel değişkenler bulanık sayılar ile gösterilmiştir. Bu dilsel ifadelerden yola çıkılarak, deniz yolu hat alternatifleri için toplam skor hesaplanmıştır. Tüm bu uygulamalardan sonra bulanık programlama modeli ile iyi deniz yolu hattı belirlenmiştir. Anahtar sözcükler: kalite fonksiyonu yayılımı, bulanık kalite fonksiyonu yayılımı, çok ölçütlü karar verme, konteyner denizyolu taşıma hattı