Türkiye'de dirençli ve ideal kentleşmeye engel olan sorunlu süreçler

Günümüzde ülkemizin en temel sorunlarından biri plansız/çarpık şekilde oluşmuş, dirençsiz kentlerdir. Bunun yanında yeni oluşturulacak yerleşim alanlarının da geçirdiği sorunlu süreçler nedeniyle çarpıklaşması ve dirençsiz hale gelmesi bir diğer büyük sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tezin amacı; Türkiye'de dirençli ve ideal kentleşmeye engel olan sorunlu süreçleri belirlemektir. Bu sorunlu süreçler hem var olan hem de yakın geçmişte yeni oluşturulan ya da gelecekte oluşturulması planlanan yerleşim yerlerinin çarpıklaşmasına ve dirençsiz hale gelmesine sebep olmaktadır. Bu çalışmanın ilk bölümünde tüm bu sorunlu süreçlerle ilgili literatür taraması yapılmış, incelenen çalışmalar ile ilgili bilgi verilmiştir. Çalışmanın ikinci kısmında kent ve kentleşme süreçleri ele alınmıştır. Türkiye'deki planlama süreçleri ve mevzuatı ile ilgili bilgi verilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde Türkiye'nin sorunlu kentleşme süreçleri ile ilgili bilgi verilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise 1948 yılından itibaren imar affı ya da imar affı niteliğindeki yasal düzenlemeler ele alınmış ve kentleşmedeki olumsuz etkileri ortaya koyulmuştur. Beşinci bölümde kentsel dönüşüm kavramı değerlendirilmiş ve Türkiye'de kentsel dönüşüme giden süreç irdelenmiştir. Çalışmanın altıncı bölümünde tezin metodolijisi hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın yedinci ve sekizinci bölümünde ise dirençli ve ideal kentleşmeyi engelleyen sorunlu süreçlerin belirlenmesi amacı ile literatür taraması yapılmış ve literatürden ideal kentleşmeye engel olan en önemli 22 adet değişken belirlenmiştir. Sonrasında literetüre dayalı olarak belirlenen bu 22 kritik değişkenin yer aldığı bir anket hazırlanmıştır. Ankete kent ve kentleşme konusunda uzman kişilerin katılımı sağlanmıştır. Toplamda 288 adet uzmana gönderilen ankete 160 uzman katılmış ve veri seti oluşturulmuştur. Veri seti; Cronbach alfa (α), Frekans, Faz Göreceli Önem İndeksi (RII) ve One-Way Anova istatistiksel analizleri uygulanarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın sekizinci bölümünde anket çalışması sonrasında yapılan istatistiksel analizler ile Türkiye'de ideal ve dirençli kentleşmeye engel olan süreçlerin; yapılaşma, kentleşme konusunda denetimlerin etkin ve zamanında yapılamaması, imar affı/barışı gibi yasal düzenlemeler yapılması, göç hareketlerinin planlanmaması/kontrol edilememesi, mekânsal planlarda yapılan yoğun değişiklikler, mevcut yapılaşmaya, mülkiyete uygun planların yapılması, imar mevzuatının dağınık ve karmaşık olması ve kentsel dönüşüm projelerinin yapılmaması olduğu ortaya çıkmıştır. Çalışmanın dokuzuncu bölümünde, yapılan anket çalışmasının ortaya koyduğu; Türkiye'deki dirençli ve ideal kentleşmeye engel olan sorunlu süreçler detaylı olarak ele alınmış ve mevcut bir kentin dirençli ve ideal olması ya da yeni bir kentin dirençli ve ideal olarak oluşması için çözüm önerileri sunulmuştur. Bu çalışma, bir şehrin ideal şekilde büyümesi veya yeni bir şehrin ideal şekilde oluşması için şu önlemlerin alınması gerektiğini önermektedir: - Gecekondulaşmayı ve imar mevzuatına aykırı yapılaşmayı önlemek için denetimler etkin olarak yapılmalıdır. - İmar affı gibi yasal düzenlemeler yapılmamalıdır. - Planlama kriterlerine uygun uzun vadeli planlar yapılmalı ve bu planlara uyulmalıdır. - İmar planlarından sonra parselasyon planları yapılmalı ve uygulanmalıdır. - Zorunlu durumlar dışında plan değişiklikleri yapılmamalıdır. - Sanayi alanları, şehirde yaratacakları yeni ihtiyaçlar göz önünde bulundurularak planlanmalıdır. - Göç hareketleri kontrol altına alınmalıdır. - Dirençsiz kentlerde kentsel dönüşüm projelerine öncelik verilmelidir.