Türkiye geri dönüşüm kâğıt endüstrisinde rekabetçi sürdürülebilirlik: Dış ticaret endeksleri ve firma gözlemlerine dayalı karma yöntemli bir analiz

Türkiye geri dönüşüm kâğıt endüstrisinin 2013–2023 dönemine ait dış ticaret performansını Balassa'nın açıklanmış karşılaştırmalı üstünlük (RCA) ve Vollrath'ın göreli ticaret avantajı (RTA) yöntemleri aracılığıyla analiz ederek, ülkenin sektörel rekabet gücünü ampirik olarak ortaya koymak; eşzamanlı olarak sektörde faaliyet gösteren üst kademe firma temsilcileriyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla sürdürülebilirlik stratejilerini, uygulama sorunlarını ve sektörel dinamikleri nitel olarak değerlendirmektir. Elde edilen veriler, Türkiye'nin geri dönüşüm kâğıt ürünlerinde belli yıllarda rekabetçi bir pozisyon sergilediğini, ancak bu pozisyonun istikrarlı olmadığını göstermiştir. Özellikle döviz kuru oynaklıkları, enerji maliyetleri, hammadde tedarikinde dışa bağımlılık gibi faktörler sektörel kırılganlıkları artırmaktadır. Karbon ayak izini azaltma, enerji verimliliği, çevre dostu üretim teknolojilerine geçiş gibi unsurlar, sektörün dönüşüm sürecinde belirleyici olmaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerde, sektör paydaşlarının yeşil dönüşüm ve sürdürülebilirlik konularında farkındalığının arttığı, ancak teknolojik dönüşüm ve yatırım yetersizlikleri nedeniyle uygulamada sınırlılıklar yaşandığı tespit edilmiştir. Nitel analizler ile desteklenen bu bulgular, sürdürülebilirlik stratejilerinin firmalar arası farklılık gösterdiğini ve büyük ölçekli firmaların bu dönüşüme daha hızlı adapte olduğunu ortaya koymaktadır. Buna karşılık, küçük ve orta ölçekli işletmelerin finansal ve teknik kapasite yetersizlikleri, yeşil dönüşümde geri kalmalarına neden olmaktadır. Ayrıca geri kazanılmış lifin kalitesi, atık toplama altyapısının zayıflığı ve kayıt dışı uygulamalar gibi sektörel sorunlar, uluslararası rekabet gücünü olumsuz etkilemektedir. Çalışma, geri dönüşüm kâğıt sanayisinin Türkiye'de yeşil ekonomi perspektifinden rekabetçi sürdürülebilirliğe geçiş sürecinde belirli yapısal reformlara ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Karbon nötrlüğü hedefleri, yeşil finansman modelleri, devlet teşvikleri ve atık yönetimi altyapısının güçlendirilmesi, sektörel dönüşüm için öncelikli politika alanları olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca dış ticaret verilerinin yıllık analizlerine dayalı olarak elde edilen bulgular, Türkiye'nin sürdürülebilir ihracat stratejileri oluşturması gerektiğine işaret etmektedir. Sonuç olarak bu tez, geri dönüşüm kâğıt endüstrisinin çevresel, ekonomik ve ticari boyutlarıyla sürdürülebilirlik dinamiklerini ortaya koymakta ve sektörün rekabetçi geleceği için stratejik yönelimlere ışık tutmaktadır.