A fuzzy multiple criteria analysis for the determination of the best WEEE management scenario for Turkey

Elektrikli ve elektronik ekipman (EEE) üretimi, dünyada en hızlı artan üretim faaliyetlerinden biridir. Bu gelişim, elektrikli ve elektronik ekipman atıklarının da (EEEA) hızla artmasına yol açmıştır. Şehirleşme, ekonomik düzeylerin hızla gelişimi, ürünlerin kalitesinin artması ve fiyatlarının düşmesi gibi çeşitli nedenlerden dolayı tüketici mallarına olan talep gün geçtikçe artmaktadır. Taleplerindeki bu hızlı artış, çevre için büyük risk meydana getirecek, tehlikeli maddelerin kaynağı olan EEE'nin tüketiminde ve EEEA'nın miktarında hızlı bir artışa sebebiyet vermektedir.EEEA'nın doğru bir şekilde yönetimini sağlayabilmek ve yanlış yönetiminden kaynaklanabilecek potansiyel çevre sorunlarını belirlemek ve bu konuları ele almak maksadıyla, birçok ülke çeşitli yasalar uygulamakta veya planlamaktadır. Bu yasalar, atık sahalarına ve atık bertaraf tesislerine gönderilecek EEEA'nın çeşit ve miktarlarını en aza indirmek amacı ile yeniden kullanım ve geri dönüşüm gibi geri kazanım seçeneklerinin geliştirilmesini ve arttırılmasını amaçlamaktadır. Avrupa Birliği'nin eşiğinde bulunan Türkiye için de EEEA'nın geri kazanımı büyük bir önem arz etmektedir.EEEA, içeriğinde bulunan maddeler açısından en karmaşık katı atık akımlarından bir tanesidir ve bunun bir sonucu olarak EEEA'nın etkin bir şekilde yönetimi çok zordur. EEEA için çevre ile dost, teknolojik olarak elverişli, ekonomik olarak düşük maliyetli, sosyal ve politik açılardan kabul edilebilir bir senaryo seçimi büyük dikkat gerektiren önemli bir sorundur. EEEA yönetiminde çok ölçütlü karar verme yöntemlerinin kullanılması, daha objektif ve şeffaf kararların verilmesi açısından birçok avantaja sahiptir. Bu çalışmanın amacı en iyi EEEA yönetim senaryosunu seçmek için analitik bir yöntem sağlamaktır.Bu çalışmada verilerin bulanık olarak tanımlanabildiği ortamlarda, çok ölçütlü karar verme problemlerini, ölçütlerin etkileşimini de göz önüne alarak çözmek amacıyla Bulanık ANP yöntemi kullanılmıştır. Bulanık ANP yöntemi, Türkiye için en uygun EEEA yönetim senaryosu seçimi problemi üzerinde uygulanmıştır.