Waste management
75 theses under this subject heading
Katı atıkların enerji ekonomisi çerçevesinde incelenmesi: edirne örneği
Dünya nüfusu arttıkça çevre problemlerinin artması da kaçınılmazdır. Özellikle gelişen teknolojiye bağlı olarak hızla büyüyen sanayi, toplumların tüketime olan bağlılığını daha da arttırmaktadır. Üretilen her bir ürün için birer hammadde, oluşan ürün neticesinde de ara ürünler oluşmaktadır. Bunun haricinde oluşan ürünler kullanım ömrünü tamamladıktan sonra halk arasında çöp olarak tabir edilen atık konumuna gelmektedir, tıpkı üretimde oluşan ara ürünler gibi. Her bir atık aslında çok da farkına varılmadığı üzere tekrar kullanım olasılığı yüksek birer kaynaktır ve çöpe giden bu atıklar ekonomiye büyük zarar vermektedir. Bir başka deyişle, ambalaj atıkları, metaller, atık ısı gibi geri dönüşümü, kazanımı veya yeniden kullanımı mümkün tüm atıklar defalarca, daha az enerji kullanılıp daha düşük maliyet ve çevre kirliliği ile tekrar kullanılabilirler. Yapılan bu çalışmada Avrupa ve Türkiye'deki katı atıkların yönetim şekilleri, Avrupa ve Türkiye'deki katı atıkların enerji ekonomisi açısından durumu ve karşılaştırması analiz edilmiş, Edirne ili örnek gösterilerek de ülkemizdeki katı atıkların sanayi üretimi düşük bir bölgedeki mevcut durumu incelenmiştir.
Geri dönüşümün ekonomilere katkısı
Değişen ve gelişen dünya konjonktüründe bireyler hızlı tüketim alışkanlıklarına sahiptir. İnsanların bu artan tüketim alışkanlıklarına bağlı olarak ortaya çıkan atıkların her geçen gün miktarı ve karakterizasyonu artarken ne olacağı konusu geri dönüşüm kavramının önemini artırmaktadır. Dünya ekonomileri için önemli bir sorun olan bu atıklar hem doğa hem ekonomi hem de canlı yaşamı için önemli bir sorun teşkil etmektedir. Bu sorunu ortadan kaldırırken aynı zamanda ekonomilere katkı sağlaması amacıyla geri dönüşüm kavramı son zamanlarda ülke ekonomilerinde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmada geri dönüşümün ekonomilere bir katkısı var mıdır? sorusuna cevap aranırken geri dönüşüm açısından Türkiye'nin Dünya ekonomilerindeki konumunu tespit ederek geri dönüşüm açısından gelişmesi için neler yapılabileceğini ortaya koymak amaçlanmıştır. Sonuç olarak Türkiye'nin Dünya ekonomileri içerisinde geri dönüşümden istenilen verimin alınamadığı tespit edilmiş bu bağlamda gerek politika yapıcılara gerek özel sektör ve bireylere önerilerde bulunulmuştur.
Tüketim ve atık: Toplumsal gerçeklik oluşturma eylemleri içinde atık toplayıcılar üzerine bir çalışma
19. yüzyıldan itibaren sanayileşme ve beraberinde yaşanan kentleşmeyle birlikte tüketim toplumunun gelişmesi, üretilen çöp miktarının da hızla artışına neden olmuş ve bu artış, yüzyılın ortalarından itibaren katı atık sistemlerinin geliştirilmesini beraberinde getirmiştir. 20. yüzyılın sonlarına doğru, katı atık hizmetlerinde çöpler, insanların yaşam alanlarından uzaklaştırılan değersiz çıktılar olmaktan ziyade geri kazanılabilecek ve değişim değerine sahip bir meta, endüstriyel bir hammadde olarak görülmeye başlanmış ve bu yaklaşım değişikliğiyle birlikte çöp olarak değerlendirilen nesneler de atık adını almaya başlamıştır. Her iktisadi gelişmenin politik ve toplumsal bir yansıması olduğu gibi tüketimden arta kalanların iktisadi bir değer, piyasada değişim değerine sahip bir ürün haline gelmesi de kaçınılmaz olarak politik ve toplumsal yaşamda bir karşılığa sahiptir. Bu anlayıştan hareketle yapılan bu çalışmada, geçimini atıkların kayıt dışı satışı üzerinden sağlayan Gaziantep kentindeki atık toplayıcıların ekonomik ve sosyal yaşamlarıyla birlikte kentin tüketim davranışlarını atık toplayıcıların deneyimleri üzerinden okumak amacıyla etnografi yönteminin kullanıldığı keşfedici bir araştırma yaklaşımı takip edilmiştir. Katılımcı gözlem ve derinlemesine görüşme teknikleri kullanılarak 14 atık toplayıcıyla yapılan araştırmada atık toplayıcılığın sosyal ve ekonomik yönden yoksulluk, güvencesizlik, belirsizlik, ya da tehlikeli olmakla yaftalanma ile çevrili bir yaşam biçimi sunmasına rağmen yalnızca ekonomik kazanç sağlanacak son seçenek olduğu için değil, bununla beraber bilinçli bir tercih durumunun da var olduğu görülmüştür.
European Union municipal waste management policy and Turkey's harmonization process. Case study of Manisa
This research aims to reveal the European Union (EU) Municipal Waste Management Policy and examine municipal waste management in Manisa city. Thanks to the findings of the study, Türkiye's adaptation process to these policies as a candidate member country has been analyzed. The method used to collect data is semi-structured interviews. The interviews were done with thirteen people working in waste management and environment departments in public and private organizations, and provincial and district municipalities serving in Manisa, in March 2022. The snowball sample was extensively used to choose the participants for the interviews. The finding of the study has been described under four main categories. The categories are as follows; Current Solid Waste Management Situation in Manisa; State of European Union Harmonization in Manisa; Main Challenges Faced in the Solid Waste Management in Manisa; and Possible Solutions to Those Challenges and the Future of Waste Management in Manisa. The legislation on waste management in the European Union and Türkiye are elaborated on in the first and second Chapters respectively. Per the findings of the study, it is concluded that Türkiye has good waste management legislation which is all-in-all compatible with the EU standards. However, the implementation of the objectives of this legislation is no longer compatible with the EU standards due to many reasons. One of the main reasons is that people are unconscious and uneducated about waste which leads to no diversification at the source. Other challenges include financial scarcity and less site control.
Döngüsel ekonomi ve Türkiye'de atık yönetimi
Küreselleşme, sanayileşme, kentleşme, iklim değişikliği ekolojik denge üzerinde baskı yaratmaktadır. Kaynakların üzerindeki baskının artması, doğal kaynakların yok olmaya başlaması ve atık miktarının yükselmesi döngüsel ekonomi kavramını gündeme getirmiştir. Döngüsel ekonomi, doğrusal ekonomide olan al – kullan – at modelinin yerine mevcut malzeme ve ürünlerin mümkün olduğunca kullanılmasını, onarılmasını, yenilenmesini ve geri dönüştürülmesini içeren bir üretim – tüketim modelidir. Ürünün yaşam döngüsünün uzatılması anlamına gelen döngüsel ekonomi Avrupa Birliği tarafından 2015 yılında sürdürülebilir kalkınma poltikasının merkezine konmuştur. AB'de döngüsel ekonomi modeliyle bu başlıklara yönelik süreçler ve tedbirler tanımlanmıştır. Döngüsel Ekonomi Paketi ile amaçlanmak istenen döngüsel ekonomiyle maddi getiri ve kazanım olmasını beklediği yatırımların olması için geri dönüşüm kapasitesini arttırmak ve geri kazanımı sağlamaktır. Bu çalışmanın amacı AB ülkelerinin döngüsel ekonomi modeli çerçevesinde atık yönetim politikalarını incelemek ve etkilerini ortaya koyarak Türkiye'nin döngüsel ekonomiye uyum düzeyini ve gelişmesini incelemektir. Türkiye'nin döngüsel ekonomi ve atık yönetimi politikalarında AB ülkelerinin sistemini takip etmesi gerektiği gerek atık mevzuatında gerekse sürdürülebilir kalkınmayı sağlayabilmek adına yeni önlemler ve yeni ekonomi modellerinin belirlenmesi için yeni çalışmalar yapıp uygulamaya geçmesi gerekmektedir.
Mardin ilinde katı atık yönetim planı
Bu çalışmada; çevre ve insan sağlığı açısından risk oluşturan ve yönetimsel açıdan ciddi bir sorun haline gelen 'katı atık' problemine dikkat çekmek ve kurumsal düzeyde Mardin Büyükşehir Belediyesi (MBB) örneğinden hareketle; katı atık yönetimi (KAY) konusundaki planlama ve uygulama süreçlerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu tez çalışmasının hazırlanması sürecinde; yazılı ve görsel kaynaklar ile internet kaynakları taranmış, MBB'nin tabi olduğu kanun, yönetmelik ve yönergeler incelenmiş ve alan çalışmasında; Mardin bölgesindeki yetkili ve sorumlu kişilerle yüz yüze görüşülmüş ve bölgedeki katı atık yönetimi faaliyetleri incelenerek kapsamlı bir saha araştırması yapılmıştır. Bu doğrultuda, öncelikle atık ve katı atık tanımları yapılmış, İlimize ait mevcut atık yönetimi özetlenmiş, mevcut atık durumu ve katı atık miktar ve karakterizasyonu ortaya konulmuştur. Oluşan katı atıklar, çeşitli bertaraf yöntemleri açısından değerlendirilmiştir. Katı atık yönetim sistemi için gelecek yıllara ait nüfus ve katı atık projeksiyon hesaplamaları ve mevcut atık durumu ortaya konulmuştur. Ayrıca, tez çalışması ve sonucunda katı atıkların toplaması, taşınması, geri dönüşüm, geri kazanım sistemleri için en doğru katı atık yönetim sisteminin tespitine çalışılmıştır.
Krom atığından vanadyum pentaoksitin ayrıştırılması
Gün geçtikçe dünyamızdaki yeraltı ve yerüstü kaynaklarının üretim alanlarında hızla tüketilmesi ve bunun sonucunda bazı hammaddelerin arzında sıkıntılar çıkması bilinen bir gerçektir. Üretimin her geçen gün arttığı günümüz dünyasında, işlenen kimyasallar ve madenler hammaddelerin hem maliyetlerini arttırmakta hem de doğaya büyük zararlar vermektedir. Bunun sonucunda ülkeler atık yönetimi ile, geri dönüşüm projeleri ve sıfır atık felsefesi ile katma değer sağlayacak politikalar geliştirmektedir. Bu çalışmada içerisinde Si, Cr ve V elementlerinden oluşmuş bileşiklerin bulunduğu atıktan vanadyum pentaoksit saf olarak elde edilmiştir. Elde edilen bileşiğin analizlerinde FT-IR, XRD, SEM-EDS ve ICP-OES analizleri yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda atıktan elde edilen vanadyum pentaoksitin %99.4 saflıkta olduğu belirlenmiştir.
Güvensiz yapıların yıkımı sonucu oluşan yapısal atık yönetimine esas uygulama modeli
İnsan varlığının çevre üzerindeki olumsuz etkisi her geçen gün artmakla birlikte sorunun önemli bileşenlerinden biri yapısal atıklardır. Yapısal atıkların oluşumunun temel sebebi yapı ömrünü tamamlamasıdır. Çalışmanın amacı yapısal atıkların geri dönüşümünü sağlayacak yapısal atık yönetimi oluşturmaktır. Böylece çevre sorunlarının ve ekonomik kayıpların önüne geçilmesini desteklemek hedeflenmektedir. Yapısal atık modelinin geliştirilmesi için mevcut mevzuat analiz edilmiş, atık yönetiminde sürece dahil olduğu düşünülen kurumların çalışanlarından ve kişilerden anket uygulaması yardımıyla görüş alınmıştır. Geliştirilen model uzmanlarca değerlendirilmiş, uzman görüşleri Delphi tekniğine tabi tutulmuş ve uzmanların ortak görüşüyle modelin nihai yapısı oluşturulmuştur. Geliştirilen Güvensiz Yapıların Yıkımı Sonucu Oluşan Yapısal Atık Yönetimine Esas Uygulama Modeli çalışmanın ana sonucu olmakla birlikte, riskli yapı kavramının yetersizliği görülerek, güvensiz yapı kavramı geliştirilmiş, yapı denetim firmalarının yapım aşamasında olduğu gibi yıkım işlerinde uygulama ve denetiminde, Çevre Mühendislerinin yıkım süreçlerinde görev alması gerektiği sonuçlarının yanında, yıkım süreçlerinin merkezi bir sistem aracılığıyla kontrol edilmesi, yıkım süreçleri sonunda teşvik verilmesiyle planlı yıkımın desteklenmesi önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yapısal Atık, Atık Yönetimi, Güvensiz Yapı, Yıkım, Riskli Yapı
Kastamonu ili endüstriyel simbiyoz olanaklarının araştırılması
Dünyada olduğu gibi ülkemizde de üretim ve tüketime bağlı olarak kaynakların verimsiz kullanımından çeşitli çevre sorunları ortaya çıkmakta ve doğal kaynakların sınırlı bir hal alması ile sürdürülebilirlik kavramı da önemli bir hal almıştır Sürdürülebilirlik kavramı bir kalkınma modeli olarak, üretim aşamasında kaynakların etkin kullanımı ile yenilenebilir kaynaklara yönelimin sağlanarak doğrusal ekonomi yerine döngüsel ekonominin benimsenmesi gerekmektedir. Bu nedenle sürdürülebilirlik kavramının döngüsel ekonomide ki uygulanabilirliği için endüstriyel simbiyoz olanaklarının araştırılması bölgesel anlamda önem taşımaktadır. Bu tez çalışması ile Dünyada ve ülkemizde planlı olarak faaliyet gösteren Organize Sanayi Bölgelerinde ki sektörlerin oluşan atıklarının endüstriyel simbiyoz olanakları incelenmiştir. Bu kapsamda Kastamonu ili bünyesinde faaliyet gösteren Kastamonu OSB, Tosya OSB ve Seydiler OSB de ki sektörlerin üretim faaliyetinden kaynaklı oluşan atıklarının, belirlenen sektörler tarafından hammadde olarak kullanmasına yönelik bir endüstriyel simbiyoz olanağı araştırması yapılmıştır. Bu kapsamda tespit edilen endüstriyel simbiyoz olanakları ile her OSB'nin ihtiyacı konumunda ortaya çıkan sektörler belirlenmiştir. Endüstriyel simbiyoz olanağı araştırılan sektörler içinde Kastamonu OSB'de "suyun toplanması, arıtılması ve dağıtılması", Tosya OSB'de "atığın toplanması, ıslahı ve bertarafı faaliyetleri; maddelerin geri kazanımı", Seydiler OSB'de "ağaç yünü, ağaç unu, ağaç talaşı, ağaç yonga imalatı" sektörü ön plana çıkmıştır. Organize sanayi bölgelerine endüstriyel simbiyoz çalışmalarının ekonomik anlamda getirileri ve verimli kaynak kullanımına yönelik öneriler belirtilmiştir.
Sıfır atık yönetiminin site tipi binalarda uygulanması
İnsanoğlu modern hayatını sürdürürken doğal kaynaklarını hızla tüketmekte, doğayı tahrip etmekte ve çevreyi kirletmektedir. Bireylerin tüketiminden kaynaklanan atıkların bertarafının zorluğu insanlara kaynakları optimum kullanma zorunluluğu getirmiştir. Bu çalışmada Sıfır Atık Yönetmeliğine uygun, atıkların kaynağında ayrı toplanması ve azaltılması stratejisini içeren Sıfır Atık Yönetiminin kurulması ve site tipi binalarda uygulanması incelenmiştir. Bu çalışmada sıfır atık yönetiminin, site tipi binalarda uygulaması amacı ile binalardan çıkan atıklar incelenmiş, kaynağında azaltım için Kastamonu ilinde, 7 blok ve 248 konuta sahip olan bir sitede çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmanın birinci aşamada, sitedeki her blok girişine 4'er adet geri dönüşüm kutuları yerleştirilmiş, 30 günlük sürede her gün her kutu (kağıt-karton, plastik, cam ve metal) sıfır atık kapsamında ayrı ayrı tartım yapılarak veriler kaydedilmiş ve 30. günlük sürenin sonunda anket çalışması (ön test) yapılmıştır. İkinci aşamada, her bloğun girişine sıfır atığın önemini anlatan sıfır atık konulu afişler asılmış, sıfır atık kısa filminin izlenmesi sağlanarak eğitim aşaması tamamlanmıştır. Üçüncü aşamada, her blok girişindeki geri dönüşüm kutuları 30 günlük sürede her gün her kutu ayrı ayrı tartım yapılarak veriler elde edilmiştir. Elde edilen bulgular ile Mart-Nisan aylarındaki ön test öncesinde 201,25 kg kağıt-karton, 146,10 kg plastik, 81,75 kg cam, 35,05 kg metal, Mayıs-Haziran aylarındaki son test sonrasında 466,50 kg kağıt-karton, 453,75 kg plastik, 163,25 kg cam, 69,85 kg metal atık toplanmıştır. Farkındalık ölçme çalışması olan anket çalışmasında, "Geri dönüşüme kazandırılan ürünlerin neler olduğunu biliyor musunuz" sorusuna ön testte %37,25 en fazla "Kesinlikle Katılıyorum" cevabını verirken son testte %90,20 cevabını vermiştir. Atık türleri farkındalık ölçme çalışması olan anket çalışmasında, "Atık türlerinden hangilerinin geri dönüşümlü atık olduğunu biliyor musunuz" sorusuna ön testte ve son testte %98,04 cevabını "Kağıt-Karton Atıkları" cevabını vermiştir. Bir başka soru olan "Atık türlerinden hangilerinin geri dönüşümü olmayan atık olduğunu biliyor musunuz" sorusuna ön testte %94,12 "Sebze ve meyve kabukları" cevabını verirken son testte %100 cevabını vermiştir. Site tipi binalarda sıfır atık yönetimi çalışması ile kişilerin bilinçlenmesi, sıfır atığın ne olduğunu öğrenmeleri için gerek yerel basında, gerekse uluslararası basın organları ile gerekli duyuruların ve bilinçlendirme faaliyetlerinin yapılmasının atıkların kaynağında ayrı toplanması ve ayrıştırılması için çok önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Şantiyelerde sürdürülebilir yapım ve atık yönetiminin incelenmesi
Toplum ve çevre sağlığı için önemli bir konu olan sürdürülebilirlik inşaat sektörü ile de bağlantılıdır. Binaların yapım, kullanım ve yıkım aşamasında bir çok çevresel etki oluşmaktadır. Çevresel etkinin boyutu ise yapının büyüklüğüne göre değişkenlik göstermektedir. İnşaat sektörü çevremizde oluşan atıkların büyük bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu nedenle inşaat yapım, kullanım ve yıkım aşamasında sürdürülebilir yapım uygulanması çevreye verilecek olan zararı azaltmaktadır. Sürdürülebilir yapımın en önemli faktörü atık yönetimidir. Tez kapsamında atık yönetimi uygulanan bir proje incelenmiştir. Atıklar atık yönetimi hiyerarşisi parametreleri uygulanarak çeşitli alanlara gönderilmiştir. Atık yönetimi uygulanan bir projenin gelir ve gider maliyetleri hesaplanmıştır. Atık yönetimi uygulanan bir projede gelir maliyetimizin gider maliyetimize göre oldukça az çıkacağı görülmüştür.
Ankara büyükşehir belediyesi sınırları içinde oluşan ambalaj atıkları ile elektrikli ve elektronik atıkların belirlenmesi ve ekonomik analizi
Ambalaj atıkları ile elektrikli ve elektronik atıklar, evsel nitelikli kompostlanabilir atıklarla birlikte depolanmaya çalışıldığından, depolama tesislerinde çeşitli sorunlarmeydana getirmişlerdir. Geri dönüşüm, geri kazanım, yeniden kullanma gibi çalışmalarla değerlendirilebilen atıklara ?yeniden değerlendirilebilir atıklar? adı veriyoruz. Yeniden değerlendirilebilir atıklarınsanayide hammadde olarak veya enerji kazanımı gibi amaçlarla kullanılabilmesiyle, bu tür atıklardan dolayı meydana gelen sorunları avantaja dönüştürmek için çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Bu tezde; Ankara Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde üretilen geri dönüşebilir ambalaj atıkları ile elektrikli ve elektronik atıkların miktarının belirlenmesinin yanı sıra bu atıklarınekonomik analizi araştırılmıştır.
Geri kazanılmış agregalı betonlarda beton dayanımının regresyon analizi yöntemi ile istatistiksel olarak incelenmesi
Bu tez çalışmasının amacı, geri kazanılmış agregalı betonların 28 günlük basınç dayanımlarını tespit eden pratik matematik modellemeler geliştirmektir. Literatürde yer alan geri kazanılmış agrega ile elde edilen betonların karışım oranları derlenmiş ve edilen veriler doğrultusunda, Tepki Yüzeyi Metodu (TYM) kullanarak üç model geliştirilmiştir. Tepki yüzey metodu, bir problem ya da süreç ele alınırken bu problemi etkileyen bir veya daha fazla parametreyi göz önünde bulundurarak bu parametrelerin yanıt ile aralarındaki ilişkiyi inceleyen istatiksel ve matematiksel bir analiz yöntemidir. Bu tez çalışmasında, Tepki yüzey metodu kullanılarak, geri kazanılmış agrega kullanılarak elde edilen betonların 28 günlük basınç dayanımı tepki değeri olarak, bu tepki değerine etki eden su/çimento, su emme oranı ve toplam agrega/ince geri kazanılmış agrega değişkenleri etki eden parametreler olarak belirlenmiştir. Elde edilen modellemeler, matematiksel denklemler ve 3 boyutlu grafiklerle ifade edilmekte olup, incelendiğinde W/C arttıkça dayanım değerlerinin azaldığı görülmektedir. Aynı zamanda A/C oranı arttıkça 28 günlük basınç değerlerinin arttığı açıkça görülmektedir. Bunlara ek olarak, toplam agrega/ince geri kazanılmış agreganın 28 günlük basınç dayanımı üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu görülmüştür. Başka bir modelde su emme oranı yüksek olan agregaların kullanılması 28 günlük basınç dayanımına olumlu yönde katkı gösterdiği görülmektedir
Sürdürülebilir kalkınma anlayışı kapsamında döngüsel ekonomi modeli atık yönetimi sıfır atık: Ankara Büyükşehir Belediyesi örneği
Sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir kalkınma anlayışı, son zamanlarda önemli bir paradigma değişimini hayata geçirmiştir. Yeni kalkınma anlayışı, sınırsız büyümenin aksine büyümenin sınırlarını ortaya koymuştur. İktisadi büyüme ve kalkınmanın ekonomik, kültürel, ekolojik, mekânsal, çevre ve doğal kaynakları, sosyal boyutları dikkate alan bir ekonomik model arayışı başat vermiştir. Gezegen sınırlarını aşmama olgusu paradigmayı evrimleştirmiştir. Dünya genelinde, fordizmin yarattığı sorunlar, hızla yükselen sanayileşme ve büyüme yarışı, nüfus artışı, kentleşme, küreselleşme ağının genişlemesi, üretim ve tüketim kalıplarında değişimler çoklu kriz çağını yaratmıştır. Bu çağda yaşanan krizler, ekolojik dengeleri bozmuş, çevre ve doğal kaynaklar üzerine baskıları arttırmış, dünyayı ve insanlığı ciddi bir atık sorunu ile karşı karşıya bırakmıştır. Sürdürülebilir kalkınma, çevre ekonomisi ve döngüsel ekonomi ile bu sorunlara yanıt aranmıştır. Avrupa Birliği (AB)'nin yeni ekonomik modeli olarak benimsenen "Döngüsel Ekonomi Modeli" çerçevesinde atıkların önlenmesi, geri dönüşüm ve geri kazanıma yönelik önemli hedefler, tedbir ve süreçler öne sürülmüştür. Avrupa Komisyonu tarafından 2015 yılında "Döngüsel Ekonomi Paketi" kabul edilmiş, sürdürülebilir kalkınma anlayışı temelinde atıkların azaltılması, geri dönüşüm oranlarının artması, yeşil kamu alımlarına destek sağlanması, ürün tasarımlarının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmanın amacı, AB'nin ve Türkiye'nin döngüsel ekonomi modeli çerçevesinde atık yönetim politikalarını incelemek, atık ekonomisinin boyutunun analizini yapmak, çevre politikaları çerçevesinde atık yönetiminin etkilerini ortaya koymaktır. Bu kapsamda Ankara ilinin atık yönetimi ve atık ekonomisinin boyutları irdelenerek analiz edilmektedir. Çalışmada ayrıca Türkiye'nin ve Ankara'nın konumu, döngüsel ekonomiye yönelik projeleri ve hedefleri de bulunmaktadır. Ancak AB'nin döngüsellik amacına yönelik uyum düzeyi ve gelişmesinin çok yavaş olduğu görülmektedir. Yerel yönetimler, atık yönetim politikaları çerçevesinde ekonomik çıktı üretme potansiyelinden şimdiki konumuna göre daha uzak olduğunu göstermektedir.
Ürün geri kazanımı için çok amaçlı lojistik şebeke modeli ve bir uygulama
Özellikle son 10 yıl içinde, Tedarik Zinciri Yönetimi (TZY), Lojistik Yönetimi (LY) ve Ürün Geri Kazanımı (ÜGK) için Lojistik Şebeke Tasarımı (LŞT), artan bir ilgi kazanmıştır. ÜGK için LŞT, stratejik seviyede bir planlama konusu olup, sistemin performansı ve dolayısıyla işletmenin kârlılığı ve sürdürülebilirliği ile çok yakından ilgilidir.Literatürde, ÜGK için, bulanık ortamda çok amaçlı ve gerçek uygulama temelli LŞT'da eksiklik görülmüştür. Bu eksikliği gidermek ve ÜGK için LŞT'da, değer katan, ekonomik bir faydaya dönüşecek ve insan hayatını kolaylaştıracak bir çalışma yapmak, bu tezin özgünlüğü, temel katkıları ve amaçlarıdır. Türkiye'de Atık Elektrikli ve Elektronik Ekipman (AEEE) LŞT için henüz olmayan bir sistem önerilmiş ve sistemin matematiksel formülasyonu, deterministik/bulanık, doğrusal, kapasiteli, çok ürünlü, çok amaçlı, karışık tamsayılı, yer seçimi-atama/LŞT modeli olarak kurulmuştur. Ankara'nın bütün ilçeleri hem müşteri bölgesi, hem de toplama ve işleme tesisleri için aday yerleşim yerleri olarak alınmıştır. Toplama ve işleme tesislerinin nereye, hangi kapasite seviyelerinde ve sayıda kurulacağının belirlenmesi ile müşteriler-toplama tesisleri, toplama tesisleri?işleme tesisleri, işleme tesisleri-imha/rafineri tesisleri arasındaki akış değerleri atamaları, karar değişkenleri olarak dikkate alınmıştır. Stratejik planlama amacıyla geliştirilen Model, gerçek bir uygulama ile, GAMS 22.1 ticari yazılımı ve CPLEX 8.1 çözücüsü kullanılarak çözülmüştür. Modelin hassasiyetini test etmek ve çözüm sonuçlarını karşılaştırmak amacıyla, farklı parametre değerleriyle, deterministik ve bulanık ortamda çok amaçlı karar verme yaklaşımları kullanılarak 700'den fazla çözüm yapılmış, etkin ve esnek karar verme için stratejik öneriler sunulmuştur. Modeldeki değişkenlerin etkisi ve ilişkisini araştırmak için, SPSS 17.0 for Windows'da, bağımsız; tek yönlü ANOVA, iki yönlü MANOVA ve Regresyon Analizleri yapılmıştır. Son olarak, potansiyel / yeni araştırma fırsatları vurgulanmıştır.
Lastik agregalı kendiliğinden yerleşen betonun fiziksel ve mekanik özelliklerinin incelenmesi
Kendiliğinden yerleşen beton ve lastik agregalı beton 90'lı yıllardan bu yana beton teknolojisinde üzerine çeşitli çalışmalar yapılan iki beton türüdür. Lastik agregalı betonların kullanılma sebeplerinin başında, atıkların değerlendirilmesi, betonun düktilitesinin artırılması ve düşük birim ağırlık elde etmek gelmektedir. Ancak lastik agregalı betonların en büyük dezavantajının lastikler ile çimento arasındaki aderansın yetersizliği olduğu bilinmektedir. Kendiliğinden yerleşen beton ise geleneksel sıkıştırılan betona göre daha yüksek harç içeriği ve yüksek toz malzeme (?0.125 mm) oranı ile elde edilen yüksek performanslı bir betondur. Kendiliğinden yerleşen beton içerisinde lastik agrega kullanımı ile aderans probleminin aşılabileceği ve yüksek dayanıma sahip karışımların hazırlanabileceği düşüncesiyle son zamanlarda çeşitli çalışmalar yapılmaktadır.Bu çalışmada lif şeklindeki lastiklerin yüksek harç oranına sahip kendiliğinden yerleşen betonların eğilme-çekme karakteristiklerine katkı sağlayabileceği düşüncesiyle kendiliğinden yerleşen lastik agregalı beton karışımları hazırlanmıştır. Çalışmada iki adet referans ve dört farklı lastik ikame oranına sahip olmak üzere toplam altı seri kendiliğinden yerleşen beton karışımı hazırlanmıştır. Hazırlanan karışımlar üzerinde taze halde, Slump-yayılma, V-hunisi, L-kutusu, J-ringi ve birim ağırlık deneyleri gerçekleştirilmiştir. Sıkıştırılmadan kalıplara dökülen karışımların, birim ağırlık, su emme, porozite, ultrases geçiş hızı, dinamik elastisite modülü, basınç, yarmada çekme ve eğilme dayanımları ile donatı aderansları belirlenmiştir. Çalışma sonucunda atık lastik kullanımıyla kendiliğinden yerleşen betonların elde edilebildiği ancak yüksek lastik ikamelerinde karışımın doldurma ve geçme kabiliyetinin azaldığı gözlenmiştir. Deney sonuçları incelendiğinde düşük lastik içeriklerinde özellikle %15 lastik ikamesinde betonun yarmada çekme ve eğilme dayanımında bir iyileşme sağlanmıştır.
Prefabrike beton endüstrisinde atık yönetimi ve geri dönüşüm olanakları
Prefabrike beton endüstrisi, ülkemizde, tarihsel süreç içerisinde gelişimgöstererek bir noktaya ulaşmıştır. Ancak sektörün geldiği bu noktanın,toplam inşaat sektörünün içindeki pay açısından dünya ortalamaları ilekıyaslandığında, oldukça geri kaldığı gözlemlenmektedir.Endüstriyel bir inşaat uygulama şekli olan beton prefabrikasyon, yapısektörü kadar, sanayi sektörünün de özelliklerini bünyesinde barındırır.Bu özelliği, sektörün gelişim sürecinde kalite kavramı ile dolayısıyla atıkyönetimi kavramı ile sürekli ilişkide olmasını sağlamıştır. Diğer biryandan, dünya çapında gelişen çevreye duyarlı yaklaşımlar, inşaatsektörü çerçevesinde de sürdürülebilirlik kavramı etrafında yer bulmayabaşlamış, yapı ve yapı elemanlarının çevreci nitelikte olması, tasarımsürecinin önemli girdilerinden biri olmaya başlamıştır.Bu nedenlerden ötürü, bu tez prefabrike beton endüstrisinin özelliklegeri dönüşüm uygulamaları çerçevesinde sürdürülebilirlik ve kalitekavramları ile ilişkilerini, sektörün ülkemizde gelişimi amacı ile ele almışve bu hedefe yönelik bulgular elde etmeyi amaçlamıştır. Bu hedefışığında, öncelikle, beton prefabrikasyon sektörü için kalite kavramıkapsamında çeşitli atık yönetimi uygulamaları önerilmiş ve buuygulamaların ortaya çıkarabileceği atık azaltma kazanımlarındanbahsedilmiştir. Tezin ilerleyen bölümlerinde, sektörün açığa çıkardığıatıkların geri dönüştürülerek, öncelikle sektör içerisinde olmak üzeregeri kazanım olanaklarından bahsedilmiş, daha sonra ise dünyaçapında ortaya çıkan atık malzemelerin sektör uygulamalarıçerçevesinde hammadde olarak geri kazanım olanakları ve bu şekildeelde edilecek ürünlerin performansları değerlendirilmiştir.Prefabrike beton endüstrisinde, atık yönetimi ve geri dönüşümyaklaşımlarının hayata geçmesi, hem sektörün çevre karşısında olansorumluluklarını yerine getirmesini, hem de ortaya çıkacak yeniyaklaşımlar sayesinde ticari ve yenilikçi kazanımlar elde etmesinisağlayacaktır. Bu durum, Türkiye'deki prefabrike beton endüstrisinin,inşaat sektöründeki payının dünya ortalamaları düzeyine çıkmasınınsağlanabilmesine yardımcı olacaktır.
Endüstriyel kaynaklı atık yağlar ve değerlendirme yöntemleri
Endüstriyel yağlar sanayinin hemen her alanında kullanılan teknolojinin vazgeçilmez girdilerindendir. Teknoloji gelişimine paralel olarak ta alet, araç, motor, makine gibi donanımlarda kullanılan yağların aynı oranda gelişmesi beklenmektedir. Bu anlamda endüstride kullanılan yağlara daha dayanıklı ve daha işlevsel olabilmeleri için kimyasallar ilave edilmektedir. Ancak belirli bir kullanım süresi sonunda fonksiyonlarını yitiren yağlar atık durumuna geçmekte ve içerisindeki kimyasallar dolayısı ile çevre ve insan sağlığı için tehlikeli sınıfına girmektedir. Temizlemenin en düşük maliyetinin kirletmemek olduğu düşüncesi ile 2004 yılı içerisinde ?Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği? yürürlüğe girmiş ve uygulanmaktadır. Endüstriyel yağ tüketimi her geçen gün artarken alınacak önlemlerin ve uygulamaların önemi de o derece artmaktadır. Yönetmelik ile birlikte üç kategoriye ayrılan yağların geri kazanılması, yüksek dereceli fırınlarda ilave yakıt olarak kullanılmaları bu ikisinin mümkün olmadığı durumlarda ise bertaraf tesislerinde zararsız hale getirilmeleri amaçlanmaktadır. Geri kazanma yönteminin hem hammadde tasarrufu, hem ithalat rakamlarının azaltılması, hem istihdam yaratması hem de çevre kirliliğini önlemesi amacı ile v en uygun yöntem olduğu düşüncesi içerisinde hazırlanan bu çalışmada, Türkiye'nin durumu gözler önüne serilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler : Madeni yağ, atık yağ, atık yönetimi, geri dönüşüm
Tıbbi atık yönetiminde Swot analizi ve çok ölçütlü kararverme teknikleri ile çözüm önerilerinin geliştirilmesi
Tıbbi atıklar, içerdikleri yüksek riskler nedeniyle dikkatle yönetilmesi gereken atık türlerindedir. Tıbbi atık yönetiminin mevcut durumunu ortaya koyarak, tıbbi atık profiline en uygun arıtım/bertaraf yöntemini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmanın bulgularında tıbbi atık yönetimi açısından önemli bilgiler elde edilmiştir. Tıbbi atık yönetimi kapsamında belirlenen yöntemler (Yakma, Mikrodalga Işınlama, Sterilizasyon ve Kimyasal Dezenfeksiyon), seçilen kriterlere göre (Yatırım ve İşletme Maliyeti, İşlem Sonrası Hacimsel Azalma, Emisyon ve Sera Gazı Yayılımı ile Enerji Geri Kazanımı) SWOT analizine tabi tutulmuş ve mevcut durum tüm yönleriyle ortaya konulmuştur. Bu noktada, birçok alandaki problemlerin çözümünde belirli kriterlerin yardımıyla en uygun alternatifin seçiminin yapılabildiği Çok Kriterli Karar Verme Teknikleri (MCDM)'nin kullanımı mümkündür. Belirlenen kriterler Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ve CRITIC metotları ile ağırlıklandırılmıştır. Her bir ağırlıklandırma metodundan elde edilen sonuçlarla ayrı ayrı AHP, COPRAS ve MULTIMOORA metodu kullanılarak değerlendirmeler yapılmıştır. Kullanılan tüm ağırlıklandırma yöntemleri ile yapılan AHP, COPRAS ve MULTIMOORA sonuçlarında öncelikli olarak yakma ve takiben mikrodalga ışınlama alternatifleri belirlenmiştir.
Katı atık yönetiminde sıfır atık yaklaşımının performans değerlendirmesi
Günümüzde döngüsel ekonomi yaklaşımı ile birlikte hem ulusal hem uluslararası alanda atıkların sıfır atık yaklaşımıyla yönetiminin önemi artmıştır. Sıfır atık yaklaşımıyla birlikte atıklardan en fazla fayda sağlanması amaçlanmaktadır. Bu konuda, atık üreticileri, karar vericiler, atık işleyenler gibi birçok paydaş etkin rol oynamaktadır. Dolayısıyla, sıfır atık yaklaşımının doğru uygulanması ve sistemdeki aksaklıkların giderilmesine yönelik çalışmalar yapılması gerekmektedir. Bu noktadan hareketle bu tezde, sıfır atık yönetimi ile ilgili mevcut durum irdelenmiş ve sistemin geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur. Öncelikle, ilgili paydaşlardan oluşan bir ekip ile birlikte SWOT analizi yapılmıştır. SWOT analizi çalışmasından elde edilen bulgularla sistemin geliştirilmesine yönelik alternatifler oluşturulmuştur. Söz konusu alternatifler TOPSIS ve VIKOR yöntemleriyle değerlendirilmiştir. En iyi alternatifler "geri dönüşüm sektöründeki lisanssız firmaların ve toplayıcıların lisans almasının sağlanması" ve "lisanslı tesis kurulumu ve atık toplama ekipmanları için teşvik verilmesi" olarak belirlenmiştir.
Hastane çalışanlarının tıbbi atık yönetimine ilişkin bilgi ve farkındalık düzeyinin belirlenmesi: Kütahya örneği
Bu çalışmada Kütahya'da bulunan iki hastanenin çalışanlarının tıbbi atık ile ilgili bilgi ve farkındalıklarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Anket formunda katılımcılara görev yaptığı kurumdaki tıbbi atık yönetim uygulamalarını düşünerek yargılara katılım düzeyini belirtmesi istenmiştir. Araştırmanın evreni Kütahya Merkez'deki iki hastanede görev yapmakta olan hastane çalışanları, örneklemini ise ankete katılan 516 hastane çalışanı oluşturmaktadır. İlk 7 soru demografik değişkenlerle ilgili, 8.soru 5'li likert tipte 16 maddelik ölçekten oluşmakta, son 7 soru ise görsellerde yer alan sembollerin anlamlarının bilinip bilinmeme durumları ve bilgi, tutum ve algılarının değerlendirildiği anket toplam 15 sorudan oluşmaktadır. Veriler SPSS programında analiz edilmiştir. Sizce bu amblem neyi ifade etmektedir? Sorusuna %96,7 radyoaktif atık amblemi cevabını vererek doğru cevaplamıştır. Çalıştığınız sağlık kuruluşunda tıbbi atıklar hangi renk poşetlere atılıyor? Sorusuna %96,7 kırmızı diyerek doğru cevaplamıştır. Araştırma sonuçlarına göre iki hastanedeki sağlık çalışanlarının bilgi ve farkındalık düzeylerinin yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir.Araştırma sonuçlarına göre tıbbi atık yönetimi sürecine ve tıbbi atık bilgi ve farkındalık düzeyinin artmasına katkı sağlayacağı düşünülen belirli aralıklarla verilen kurslar hakkında bilgilendirici çalışma yapılması, teknik gezi düzenlenerek tıbbi atık sterilizasyon tesisinin faaliyetleri hakkında çalışanların bilgilendirilmesiönerileri sunulmuştur.
Ambalaj tasarım sürecinde sürdürülebilirlik kavramı ve tasarımcı – kullanıcı açısından değerlendirilmesi: Karton ambalaj üzerine bir alan çalışması
İnsanlığın ilk çağlarından itibaren tasarım, hayatın her alanında varlığını sürdürmektedir. İnsanların, günlük yaşamlarını kolaylaştırmak için doğada buldukları malzemelere farklı formlar vererek, bir araya getirerek yaptıkları araç gereçlerle ilgili birçok kanıt günümüze ulaşmıştır. Sahip oldukları ürünleri ve eşyaları korumak da oldukça önemlidir. Yapılan araştırmalarda ambalaj ve ambalaj tasarımının insanlık tarihinin erken dönemlerinden itibaren var olduğu belirtilmiştir. Günümüzde tüketimin günden güne artması, doğal kaynak ve enerji kullanımı gibi sorunlar, hayatımızın her alanında sürdürülebilirlik kavramını karşımıza çıkartmaktadır. Ambalaj ürünleri için de sürdürülebilirlik oldukça kritik bir öneme sahip olup, ambalaj atıkları da ciddi sorun yaratmaktadır. Ambalajın sürdürülebilirliğe uygun tasarlanması ve üretilmesi yeterli olmamakla birlikte, tüketicinin de bu konudaki rolü oldukça önemlidir. Bu araştırma kapsamında ambalaj tasarım sürecinde tasarımcı tarafından alınan tasarım kararlarının tüketiciye nasıl aktarıldığı araştırılacaktır. Daha sürdürülebilir bir ambalaj döngüsü için hem tasarımcı hem de tüketici açısından neler yapılabileceğine dair verilerin toplanması hedeflenmektedir.
Restoranlarda oluşan gıda atıklarının belirlenmesi: İstanbul ili örneği
İnsan tüketimine yönelik olarak üretilen gıdalar atığa dönüştüğünde bu süreçlerde harcanan zaman, enerji, emek, para ve doğal kaynakların tükenmesi gibi birçok kayba yol açmaktadır. Önlem alınmadığı takdirde ise sürdürülebilir üretim ve tüketim anlayışının benimsenmesinin mümkün olmayacağı aşikârdır. Bu araştırma restoranlardaki gıda atıklarının daha çok hangi sebeplerden kaynaklandığı, hangi bölümlerde gıda atıklarının ağırlık kazandığı ve işletmelerin atıklarını azaltmak veya önlemek için yapmış oldukları uygulamaların var olup olmadığını tespit etmek ve görülen eksiklere yönelik öneriler geliştirmek için gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini İstanbul ilindeki 29 adet restoran oluşturmaktadır. Araştırmanın yöntemi olarak nitel araştırmalarda en yaygın kullanılan yöntemlerden birisi olan görüşme (mülakat) tekniği kullanılmıştır. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile incelenmiş daha sonrasında verilerin sayısal analizi yapılarak sonuçlara ulaşılmıştır. Elde edilen bulgulara göre katılımcıların 23'ü (%79,3) restoranlarda en çok atığın servis bölümünde, 11'i (%37,9) ise hazırlık bölümünde meydana geldiğini belirtmiştir. Katılımcıların 20'si (%68,9) en çok atık oluşturan besin grubunun sebzeler olduğunu ifade etmiştir. Atıklar ise en çok müşteri beklentisi (%31,1) ve personelin dikkatsizliği (%21) gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır. Görüşme yapılan işletmelerde yapılan atık takiplerinin yeterli seviyede olmadığı görülmüştür. Yapılan takiplerin de müşteri beğenisi, yönetici baskısı, işletmenin maliyeti vb. sebeplerden kaynaklandığı belirlenmiştir. İşletmelerde atık yönetimine dair uygulamalara bakıldığında yağ atıklarının yönetiminin kontrollü ve istikrarlı bir şekilde sağlandığı görülmüştür. 27 işletmenin gıda atıkları için (yağ atıkları hariç) bir çalışma yürütmediği belirlenmiştir. Anahtar kelimeler: Gıda Atıkları, Atık Yönetimi, Atıkların Değerlendirilmesi, Geri Kazanım, Restoran
Türkiye'de atık yönetimi uygulamaları ve atıklardan enerji üretimi (Kocaeli-İZAYDAŞ örneği)
Günümüzde katı atıklar dünyada ve Türkiye'de büyük sorun haline gelmeye başlamıştır. Bu tez çalışmasında katı atık ve atıklardan enerji üretimi konusu Kocaeli (İZAYDAŞ) örneğiyle birlikte incelenirken, dünyadan örneklerle Türkiye'de katı atık kavramı ve katı atık yönetimi uygulamaları da incelenmiştir. Çalışma, dört bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde araştırmanın amacı, araştırma alanı olan Kocaeli' nin coğrafi konumu, fiziki ve beşeri özellikleri, tezin yazımında kullanılan veri ve yöntem ile alan ve konu ile ilgili literatür taraması anlatılmıştır. Bu çalışmada Türkiye'de ve Kocaeli' de katı atıkların durumunu, katı atıkların ülkemize çevresel ve ekonomik etkisini, katı atıklardan enerji üretimi ve bertaraf tesislerinin durumuyla birlikte katı atıkların İZAYDAŞ örneğinde nasıl azaltılabileceğini ve değerlendirilebileceğini göstermek amaçlanmaktadır. Nüfus yoğunluğu, tüketim ve sanayi faaliyetleri ile birlikte katı atıkların yaygın olduğu Kocaeli, örneklem olarak seçilmiştir. Ağırlıklı olarak literatür taraması ile birlikte saha araştırması da yapılmış ve İZAYDAŞ yetkilileriyle görüşmeler yapılarak istatistiksel bilgiler tablo ve grafik haline getirilerek kullanılmıştır. İkinci bölümdeki kavramsal çerçeve kısmında; çevre, çevre kirliliği ve nedenleri, atık, katı atık ve çeşitleri, sürdürülebilir kalkınma, entegre atık yönetimi ve uygulama seçenekleri anlatılmıştır. Üçüncü bölümde ise bulgular ve değerlendirme kısmı gelmektedir. Bu bölümde Türkiye'de katı atıklar, belediye atıkları, katı atıkların sınıflandırılması, katı atıklardan enerji üretimi, Kocaeli' de katı atıklar ve katı atıklardan enerji üretimi ve son olarak dördüncü bölümde İZAYDAŞ örneğinde katı atıklar ve katı atıkların bertarafı anlatılmıştır. Türkiye' deki katı atık karakterizasyonu ile Kocaeli' deki katı atık karakterizasyonu benzerlikler göstermektedir. Bu karakterizasyonda katı atıkların en büyük kısmını mutfak atıkları oluşturmaktadır. Diğer yanabilen sınıfına giren kumaş, ayakkabı, çocuk bezi, çanta gibi katı atıklar da oldukça fazla yer kaplamaktadır. Kış mevsiminde ise kül ve cüruf atıkları artış göstermektedir. 2018 yılında kişi başına düşen katı atık miktarı Türkiye' de ve Kocaeli' de de günde ortalama 1.2 kg' ye yaklaşmaktadır. Türkiye' de atıkları depolama ve bertaraf yetkisi, yerel yönetimlere verilmiştir. Vahşi depolama ise yasaktır. Ancak yerel yönetimlerin ulaşamadığı küçük yerleşmelerde hala vahşi depolama yapılmaktadır. Düzenli depolama, yakma, biyogaz, biyometanizasyon, LFG gibi bertaraf yöntemleri Türkiye' de yaygınlaşmaya devam etmektedir. Kocaeli' de 2018 yılı itibari ile 195 adet atık işleme tesisi bulunmaktadır. Kocaeli' de 95 adet tehlikesiz atık geri kazanım tesisi, 60 adet lisanslı ambalaj atığı toplama ayırma tesisi ve geri kazanım tesisi ve 29 adet de tehlikeli atık geri kazanım tesisi bulunmaktadır. Bu tesislerden en önemlisi Türkiye'nin ilk katı atık bertaraf tesisi olan İZAYDAŞ' tır. Bu tesis Türkiye'de kurulan diğer bertaraf tesislerine öncü olmuştur. Dördüncü bölümde ise İZAYDAŞ ve faaliyetlerine ayrıntılı olarak yer verilmiştir.