Türkiye'de imal edilen harman makinalarının karşılaştırılması, konstrüksiyonel geliştirilmesi ve temizleme ünitesi fonksiyonları üzerine bir araştırma

188 ÖZET Bu çalışma ile, ülkemizde imâl edilen, yerli sapdöğer ve savurmalı s döğer harman makinalarmın önemli olanları üzerinde etüd ve değerlendirmele yapılmıştır, özellikle hayvancılık ve tarla ziraatının bugünkü karekterinde: dolayı yaygın olarak imâl edilen bu makinalar günden güne önem kazanmakta vı son günlerde de Ortadoğu ülkelerine ihracaatları söz konusu olmaktadır. Halâ hazır çeşitli tip harman makinaları, "Aspiratör lü harman makina; diye adlandırılan bir harman makinası tipine doğru standartlaşmaya yöneldiğ: göze çarpmaktadır. Ancak bu makinalar hayvan yemi olarak kullanılan samanın, kavuz gibi faydalanılacak kısımlarının, bilhassa harmanlama yerinin uygun oJ madiği hallerde, elden çıkmasına sebep olmakla birlikte, hemen hepsinde tane kaybına belirli bir yüzdeye kadar da rastlanmaktadır. İstatistikler 1980 yılma kadar Türkiye'de imâl edilen sapdöğerlerin adedini 49 000 adet olarak vermektedir. Bu kadar makinanm, savurmalı harman makinalarmın imâlatıyla % 80 nispetinde âtıl bir duruma geçtiği araştırma lardan ortaya çıkmaktadır. Sapdöğer makinalar ma, temizleme ünitesinin monte edilmesiyle, savurmalı sapdöğer harman makinalarmın maliyeti yarıya inerken ülke ekonomisi için yabana atılmayacak bir kazanç sağlaması söz konusu olabi lir. Araştırmalar neticesi, güç ihtiyacı da azaltılmak suretiyle yüksek ka pasitede çalışabilen, ekonomik ve değişik konstrüks iyonda bir makina gelişti rilmiştir. Harmanlama ünitesi için seçilen uygun parmak tipi yardımı ile dö ven samanına yakın özelliklere sahip saman elde edilmiş, diğer taraftan kırı] tane oranı önemli derecede düşürülmüştür. Temizleme ünitesinde ise, temizlen» derecesine tesir eden fonksiyonlar gözönüne alınarak, çeşitli alternatifler denenmiştir. Yeni tip makinada, her türlü besleme şeklinde, temizleme ünitesine aks malzeme debisinin sabit ve yüzeye homojen dağılışı, harmanlama ünitesi ile te mizleme ünitesi arasına yerleştirilen bir malama taşıyıcı band sayesinde ger çekleştirilmiştir. Böylece samandaki besleme hızına bağlı tane kayıpları, or tadan kaldırılmıştır. Bu makinada başaklı sap nemlilik toleransı diğer maki- nalara oranla daha yüksek tutulabilmektedir. - * Geliştirilen makinada eleme kafesinin elek grubu boyutları çeşitli ala larda denenmiş ve kullanılabilir optimum bir alan saptanmıştır. Bunun yanında189 v eleme kafesine enine salınım verilip, eleme oranı en büyük olan kare delikli tel elek kullanılmıştır. Eleme kafesi salınım strokunu değiştirebilmek için bir eksantrik geliş tirilmiş ve üç ayrı genlikte salınım mekanizmasına ve eleme kafesine iki ayrı öteleme hareketi yaptırılacağı altı ayrı salınım strokunda temizleme derecele ri tespit edilmiştir. Harmanlama verimi en yüksek salınım stroku belirlenmiş tir. Geliştirilen makinanm vantilatör kanat eğim pozisyonları, dönme isti kâmetinin ters yönünde üç ayrı pozisyonda değiştirilerek, üç ayrı giriş ağzı açıklığında, temizleme derecesine etkileri ve bu konıtmlarda pitot tüpü ile vantilatör çıkış ağzında, makinanm saman çıkış ağzında, çeşitli noktalarda hava hızları tespit edilmiştir. Temizleme derecesini en yüksek yapan, hava gi riş ağzı ve kanat eğimi pozisyonları denemelerde belirlenmiştir. Bu makinada, tane çuvallama mekanizması projelendirilerek tane oluğun- daki kayıplar, tozluk haznesi yapılarak elek altındaki tane kapıları ve kes mik oluğunu düzenli şekilde kanalize ederek kesmik tekrar temizleme ünitesin de işlenebilir bir şekilde plânlanmıştır. Böylece saman dışındaki harmanlama kayıpları asgariye indirilmiştir. İhtiyaç halinde ise temizleme ünitesinde ta ne tekrar temizlemeye tâbi tutulabilmektedir. Geliştirilen harman makinasmda, harmanlama ünitesi besleme ağzı, mala ma taşıyıcı band sayesinde istenilen seviyeye düşürülebilir. Bu sayede ağır lıkların merkezinin yere yaklaşmasıyla titreşimler azalmaktadır. Ancak bunun da bir sınırı geçmemesi gerekmekte olduğu kanaatine varılmıştır. Ayrıca ülkemizde yaygın olan aspiratörlü harman makinası ele alınarak,, mevcut makinalardan farklı olarak, eleme tavasına bir eksantrikle yan tarafın dan salınım yaktırılıp, üç ayrı genliktetemizleme. dereceleri belirlenmiştir. As piratör kanat eğim pozisyonları ise geriye doğru değiştirilerek üç ayrı açıda temizleme dereceleri, harmanlama kayıpları tespit edilerek bu esnadaki hava hızları pitot tüpü ile ölçülmüştür. Her iki makina: da traktörle tahrik edilmişti. Bir prony güç ölçme ciha- zıyla harmanlama ünitesinin iş yapma esnasında, temizleme ünitesinin boşta ve iş yapma esnasında ayrı ayrı. harcadığı güç miktarları mekanik olarak belirlenmiştir. Prony cihazı yeniden yapılmıştır. Geliştirilen makinada harcanan güç, aspiratör lü harman makinası ve mevcut makinalara göre daha az seviyede bulunmuştur.190 Her iki makinada da, harmanlamada, özellikleri tespit edilmiş bir c. buğday ve arpa kullanılmıştır. Bu materyallerin işlenmesinde, üç ayrı besi» me hızında (kapasite), buna tekabül eden üç ayrı devir sayısı, devir ölçeri le ölçülmüştür. Ölçmelerde elde edilen sayısal değerlerden, temizleme derecesine etJ< eden faktörler grafiklerle belirlenmiştir. Bu sayılardan buğday değerlerine ait matematiksel modeller kurularak, bilgisayarda BASİC dilinde en küçü kareler metodu ile regrasyon analizleri yapılmıştır ve çıkan sonuçların yo rumu yapılmıştır.