Türkiye-Irak ilişkileri ve Türkiye'ye yönelik göç hareketleri (1990-2007)

Uzun yıllar Osmanlı egemenliği altında Musul, Bağdat ve Basra olarak üç eyalet şeklinde yönetilen, daha sonra İngiliz mandasına giren ve 1932 yılında bağımsızlığını ilan eden Irak; tarihî ve kültürel, jeopolitik, doğal kaynak, sosyal, etnik ve mezhepsel özellikleri ile önem arz eden komşu ülkelerden biri olmuştur. Tarihsel süreç içinde dalgalı bir seyir izleyen Türkiye-Irak ilişkileri; Atatürk ve İnönü döneminde tekrar alınmaya çalışılan Musul ve Kerkük gibi şehirleri barındırması, bu şehirlerin petrol rezervlerine sahip olması ve takiben Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD'nin bölgeye olan ilgisinin artmasıyla farklı oluşumlar doğrultusunda şekillenmeye başlamıştır. 1980'lerin sonunda Bulgaristan'dan göç eden Türklerin yoğun göç hareketleriyle tanışan Türkiye'nin bu dönemde karşı karşıya kaldığı ilk yoğun göç hareketi I. Körfez Savaşı sonrası Saddam Hüseyin'in saldırılarından kaçan ve Kuzey Irak'tan gelen Kürtlerin gerçekleştirdiği göç olmuştur. 1988 yılında yaşanan Halepçe Katliamı sonrası gerçekleşen göç hareketinden olumsuz etkilendiği gerekçesiyle Türkiye, 1991 yılında yaşanan göç hareketi karşısında ilk süreçte sınırlarını açmamış ve uluslararası kamuoyundan destek beklemiştir. İlk etapta Batı dünyası Türkiye sınırındaki insanlık dramına sessiz kalmış ve Türkiye sınırındaki sığınmacılara sınır ötesinde destek olmaya çalışmıştır. Batı kamuoyunda Iraklı sığınmacıların durumunun ortaya çıkması üzerine ABD ve Batılı müttefikleri olaya müdahil olmuş ve Güvenli Bölge, Çekiç Güç, Keşif Güç ve sonrasında Irak'ın işgaliyle sonuçlanan süreçte Iraklı göçmen akınının durdurulması amaçlanmıştır. I. Körfez Savaşı ile Türkiye ilk defa Irak'tan gelen Kürt göçmen gruplarıyla karşı karşıya kalmış, 1988 Halepçe Katliamı'ndan kaçan Iraklılar karşısında kötü bir deneyime sahip olan Türkiye hem sosyo-ekonomik hem güvenlik endişeleriyle zor bir sınav vermek durumunda kalmıştır. Bu bilgiler doğrultusunda araştırmanın amacı; Türkiye-Irak ilişkilerinin tarihsel düzlemde değerlendirilmesi, I. Körfez Savaşı sonrası dönemden 2007 yılına kadar olan 16 yıllık süreçteki göç hareketlerinin neden-sonuç içinde incelenmesi, Irak'tan Türkiye'ye yönelik gerçekleştirilen göç hareketlerini belirleyen dinamiklerin ortaya konulmasıdır.