Türkiye'de işgücü piyasası ve çalışan yoksulluğu: Cinsiyete dayalı bir analiz

Bu çalışmada, Türkiye'de işgücü piyasasında cinsiyete dayalı farklılıkların çalışan yoksulluğu üzerindeki etkileri, TÜİK 2023 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması (GYKA) mikro verileri kullanılarak incelenmiştir. Yoksulluk, bireylerin temel ihtiyaçlarını karşılayamaması ve asgari yaşam standartlarının altında kalması olarak tanımlanmış; mutlak, göreli, insani, kırsal-kentsel, geçici-kronik gibi türleriyle çok boyutlu bir sorun olarak ele alınmıştır. Çalışan yoksulluğu ise, bireylerin istihdam edilmelerine rağmen yeterli gelir elde edememesi durumu olarak ortaya çıkmakta olup, küreselleşme, enformel ekonomi, düşük ücretler, istihdam yapısındaki değişim ve sosyal harcamaların kısıtlanması gibi nedenlerle derinleşmektedir. Kadın ve erkeklerin işgücü piyasasındaki konumları arasındaki farklar, bireysel düzeyde olduğu kadar toplumsal ve ekonomik açıdan da önemli sonuçlar doğurmaktadır. Kadınların yanı sıra erkekler de işgücü piyasasında yapısal zorluklarla karşılaşabilmekte, ancak toplumsal cinsiyet rolleri ve ekonomik dinamikler bu zorlukların etkisini farklı şekillerde belirlemektedir. Ampirik analizde, Logit modeli ile yapılan ekonometrik analizde yaş, cinsiyet, eğitim seviyesi, medeni durum, sağlık durumu, mülkiyet şekli, SGK'ya kayıtlılık, hane halkı tipi, çalışılan sektör ve bölgesel farklılıklar açıklayıcı değişkenler olarak ele alınmıştır. Bulgular, eğitim düzeyinin yükselmesinin, sosyal güvenceye sahip olmanın ve ev sahipliğinin çalışan yoksulluğu riskini anlamlı şekilde azalttığını; hanede çocuk bulunmasının ve doğu bölgelerde yaşamanın ise yoksulluk riskini artırdığını ortaya koymuştur. Cinsiyet temelli farklılıklar da ayrıca incelenmiş ve kadınlarda özellikle evlilik, kamu sektöründe istihdam ve eğitim gibi faktörlerin koruyucu etkisi öne çıkarken, erkeklerde hane içi yükümlülükler ve düşük ücretli işlerde çalışma yoksulluğu riskini artıran başlıca etmenler olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma, Türkiye'de kadın ve erkeklerin işgücüne katılımı ile çalışan yoksulluğu arasındaki ilişkiyi detaylı bir şekilde ele alarak, bu alanlardaki sorunların çözümüne yönelik kapsamlı bir bakış açısı sunmaktadır. Elde edilen bulgular, Türkiye'de çalışan yoksulluğunun cinsiyete duyarlı politikalarla ele alınması gerektiğini ve toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeten bütüncül yaklaşımların, çalışan yoksulluğunun azaltılmasında kritik rol oynayacağını göstermektedir.