Türkiye'de kentsel yerleşim alanlarında 20. yy'da yaşanan morfolojik değişmelerin yer bağlılığı üzerindeki etkilerinin incelenmesi-hendek örneği

Son yıllarda kentlerde yaşanan hızlı kentleşme süreçleri kentleri çok katmanlı hale dönüştürmektedir. Bu çalışmada, kent merkezi ve çevresinde yaşanan morfolojik değişmelerin kentte yaşayan kullanıcıların yer bağlılığı üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Kentsel değişmelerin okunabilmesi için arşiv çalışması yapılarak hava fotoğrafları ve eski fotoğraflar değerlendirilmiştir. Kentlilerin sık olarak kullandıkları, ortak kent kimliklerini paylaştıkları kamusal alanların geçmiş ve günümüzdeki durumları ortaya konulmaktadır. Yer bağlılıklarının ölçülebilmesi amacıyla anket çalışması oluşturulmuştur. Beşli likert ölçeği ve açık uçlu sorulardan oluşturulan anket, IBM SPSS 25 Programı üzerinde analiz edilmiştir. Anket soruları demografik verileri içeren sorulardan başlamaktadır. Diğer sorular kente bağlılık, meydana bağlılık ve meydandaki değişim algısı olarak üç ölçek olarak gruplandırılmıştır. Ölçekler üzerinde güvenilirlik analizlerinin yapılmasının ardından ölçekler ve demografik veriler arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeye göre gruplar arası farklılık olduğu gözlemlenmiştir. Kente bağlılığın yaşam süresi grupları arasında farklılık gösterdiği, meydana bağlılığın yaşam süresi ve yaş grupları arasında farklılık gösterdiği, meydandaki değişim algısının ise kullanım sıklığı gruplarında farklılık gösterdiği bulunmuştur. Meydana bağlılık ve meydandaki değişim algısının ilişkisinin analizinde ise bu iki ölçeğin birbiri ile negatif ilişkili olduğu ortaya konulmuştur. Araştırmada elde edilen bulgulara göre, kentsel morfolojik değişmeler kentsel hafıza üzerinde kayba yol açarak yer bağlılıklarını negatif yönde etkilemektedir. Kentte meydana gelen değişimler etkisinde, kente bağlılık, kamusal alana bağlılık duygularının ilişkisinin anlaşılması, kentsel planlama aşamalarında dikkat edilmesi gereken konulardandır. İnsanlar yer bağlılığı kurduğu mekân ve kentleri geliştirmek, korumak istemekte ve iyileştirme çalışmalarında rol almak istemektedir. Yaşanabilir şehirler oluşturulması için yer bağlılıklarının geliştirilmesi ve korunması önem kazanmaktadır.