Türkiye madencilik endüstrisi için eğitim ve sertifikasyon modeli geliştirilmesi

Yakın geçmişte ülkemizde büyük boyutlu maden kazaları yaşanmıştır. Dolayısıyla Türkiye madencilik sektöründe İş sağlığı ve güvenliği (İSG) koşullarının iyileştirilmesi gerekmektedir. Güvenli ve verimli bir çalışma gerçekleştirmenin birinci koşulu eğitimli iş gücü oluşturulmasıdır. Ülkemizde genel anlamda tüm sektörlerde eksik ve yetersiz olduğu düşünülen eğitim ve sertifikasyon sorununun özellikle madencilik ve inşaat sektörlerinde çok daha belirgin olduğu söylenebilir. Diğerlerine kıyasla kaza oranlarının bu sektörlerde daha yüksek olması bu eksikliğin en önemli göstergesidir. Türkiye madencilik sektöründe sertifika sistemi yeni kurulmaya başlanmıştır. Ülke kaynaklarımızın verimli ve güvenli bir şekilde değerlendirilmesi için kapsamlı bir eğitim sisteminin kurularak işletilmesi zorunludur. Bir işin yapılması sırasında işin kalitesini etkileyen en önemli etmen insandır. İnsan etmenini en aza indirgemek için ise o işi yapan kişiden bağımsız olarak bahsi geçen işin, en uygun şekilde hangi koşullar altında, nasıl yapılacağının belirli normlara göre açıklanmış olması gerekmektedir. Bu aynı zamanda işin verimli ve güvenli bir biçimde yapılmasını da sağlayacaktır. Bu nedenle birçok ülkede yapılacak işleri tanımlayan ve en uygun şekilde nasıl yapılması gerektiğini ortaya koyan standartlar bulunmaktadır. Bu tez çalışmasında, Avustralya ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) madencilik sektörlerinde yürürlükte olan eğitim ve sertifikasyon sistemleri incelenerek ülkemizdeki mevcut uygulama ile karşılaştırılmıştır. Avustralya ve ABD'de yürürlükte olan bu sistemler uzun yıllar önce geliştirilmeye başlanmış olup sürekli olarak güncellenmektedir. Avustralya ve Amerika Birleşik Devletleri'nde uygulanan eğitim sistemlerinin tarihsel süreci, oluşumu, işleyişi ve içerikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Türkiye'deki ulusal yeterlilik sistemi, Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi, Mesleki Yeterlilik Kurumu, Ulusal Meslek Standartları ve Ulusal Yeterlilikler kapsamında incelenerek bu kurum ve kavramların hazırlanma ve işleyiş süreçleri açıklanmıştır. Türkiye, ABD ve Avustralya'daki madencilik sektörü ile ilgili eğitime esas iş tanımları incelenerek bu mesleklerin nasıl sınıflandırıldığı açıklanmış ve Türkiye ile madenciliğin güvenli yapıldığı diğer ülkeler arasındaki farklar ortaya konulmuştur. Ülkemizde madencilik sektörü için yeterliliği hazırlanacak meslek sayısı 41 olarak belirlenmiştir. Hazırlanan standartlar en fazla Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ) 5. seviyeye kadar olan seviyeleri kapsamaktadır. Bu seviye, ön lisans eğitimine karşılık gelmektedir. TYÇ içerisinde maden sektöründe mühendislik ve yönetim kademeleri için oluşturulmuş özel meslek tanımlamaları yer almamaktadır. Mevcut yasalar gereği çok büyük sorumlulukları bulunan yönetici kademelerinin mutlak surette sertifikalandırılmaları gerekmektedir. Mevzuat gereği çok kısa sürede çok sayıda çalışana sertifika verilmesi gerekmektedir. Bu çalışmanın sonucunda, sürecin doğru şekilde yönetilmesine olanak sağlayacak etkin ve verimli bir eğitim sistemi oluşturabilmek amacıyla; standart ve yeterliliklerin hazırlanma süreci, eğitim programı yapısı ve içeriği, eğitimlerin verilmesi ve sertifikalandırılmasına yönelik bir sistem önerisinde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Madenci eğitimi, sertifikasyon, meslek standartları, mesleki yeterlilikler, iş sağlığı ve güvenliği, verimli madencilik