Türkiye'de mali kültürü belirleyen faktörler: Ampirik bir çalışma

Mali kültür, mali olaylar ve araçlar (kamu harcamaları ve hizmetleri, vergileme, bütçeleme, borçlanma, maliye politikası vb.) karşısında toplumun algı, tutum ve davranış kalıpları olarak ifade edilebilir. Bir toplumun sahip olduğu algı, tutum ve davranış kalıplarının bütünü o toplumun kültürünü oluşturur. Dolayısıyla mali kültür, mali olaylar ve mali araçlara toplumun bakış açısını ortaya koyması bakımından önemli bir işleve sahiptir. Araştırmanın amacı, Türkiye'de mali kültürü belirleyen faktörleri ölçek geliştirme çalışmasıyla tespit etmektir. Literatürde bu kapsamda herhangi bir çalışmaya rastlanılmaması araştırmanın çıkış noktasını oluşturmuştur. Mali kültür kavramının ilk kez bu çalışmayla tanımlanması, mali kültür ölçeğinin geliştirilmesi ve bu ölçeğin başka çalışmalarda kullanılarak literatüre katkı sağlamaya devam edecek olması, araştırmanın özgün taraflarıdır. Araştırma kapsamında, Türkiye genelinde 1750 kişiye yedi coğrafi bölgede anket uygulanmıştır. Araştırmada kuramsal bilginin oluşturulabilmesi için gerçekleştirilen keşfedici faktör analizi sonucunda, beş faktörlü bir yapının geçerliliği tespit edilmiştir. Keşfedici faktör analizi sonucunda kurama bağlı olarak geliştirilen yapının doğrulanabilmesi için birinci düzey doğrulayıcı faktör analizi ile ikinci düzey doğrulayıcı faktör analizine tabi tutulmuştur. Analizler sonucunda kurulan modellerin uyum iyiliği değerlerinin iyi uyum değerlerine yakın ve kabul edilebilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ölçekte önerilen beş boyutlu 25 maddeden oluşan yapının birinci ve ikinci düzey ölçme modeli ile doğrulandığı, her iki modelin de kullanılabileceği, geçerli ve güvenilir bir ölçeğin geliştiği görülmüştür. İkinci düzey doğrulayıcı faktör analizi sonucunda elde edilen bulgulara göre, Türkiye'de mali kültürü belirleyen en önemli faktörler, kamu harcamaları kültürü ve vergi idaresi kültürüdür. Vergi kültürü, devlet borçlanma kültürü ve mali bilinç ise mali kültürün oluşumunda istatistiksel olarak anlamlı etkiye sahip diğer faktörlerdir.