Türkiye'nin farklı bölgelerinden toplanmış yerel buğday genotiplerinin morfolojik ve moleküler karakterizasyonu

Bu çalışmada, 13 adet makarnalık buğday (Triticum durum), 20 adet ekmeklik buğday (Triticum aestivum), 16 adet gernik buğdayı (Triticum dicoccum) ve 5 adet siyez buğdayı (Triticum monococcum) genotiplerine ek olarak, 2 adet makarnalık buğday (Triticum durum) çeşidi ve 2 adet ekmeklik buğday (Triticum aestivum) çeşidi olmak üzere 58 adet buğday genotipinin morfolojik ve moleküler özellikleri incelenmiştir. Bu genotiplerin morfolojik özellikleri bakımından ortalama; bitki boyu 78.81 cm, başak uzunluğu 6.84 cm, başakta dane sayısı 20.4 adet, başak verimi 0.7 g, bitki verimi 1.77 g, biyolojik verim 4.17 g, hasat indeksi %18.36, başaklanma süresi 63.01 gün, olgunlaşma süresi 88.98 gün, bin dane ağırlığı 33.44 g ve hektolitre ağırlığı 63.54 g olarak belirlenmiştir. Kalitatif özelliklerde ise tüylülük oranı %51.72 ve mumsuluk oranı %48.28 olarak saptanmıştır. 10 adet IPBS markörleri kullanılarak moleküler tanımlama yapılmış olup, toplamda 163 adet polimorfik bant görülmüş ve polimorfizm yüzdelerinin ortalaması da %95.08 olarak saptanmıştır. Markörlerin, ortalama gen çeşitliliği (H) değerleri 0.26 olarak, ortalama polimorfizm değeri (PIC) de 0.22 olarak hesaplanmıştır. Ortalama Dice benzerlik katsayı değeri 0.5948 olarak, korelasyon katsayı değeri (r) de 0.96011 olarak belirlenmiştir. Genotipler arasındaki genetik uzaklık, NTSYS-pc yazılımı kullanılarak hesaplanmış ve 0.1299 ile 0.8829 arasında değiştiği gözlenmiştir. Genotiplerin popülasyon yapısı STRUCTURE software ile incelenmiş ve en yüksek Delta K değeri 112.629 olarak hesaplanmıştır. Delta K'ya göre 58 buğday genotipinin genetik olarak üç alt popülasyona ayrıldığı belirlenmiştir. Genotiplerin morfolojik ve moleküler varyasyon gösterdiği belirlenmiş olup, genetik çeşitlilik ve popülasyon yapı analizlerine ait sonuçların gelecekteki buğday ıslah çalışmaları ve melezlemelerde ebeveyn seçimlerinin planlanmasında kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.