Türkiye orijinli yabani nohut (Cicer reticulatum L.) genotiplerinin agro-morfolojik özellikleri ve moleküler karakterizasyonu

Nohut (Cicer arietinum L.) yüksek protein içeriğiyle insan gıdası olarak Türkiye'de önemli bir yere sahiptir. Bu araştırma 2022 ve 2023 yetiştirme sezonunda, Sivas ekolojik koşullarında 10 tescilli çeşit ve 86 yabani nohut genotipi kullanılarak, Augmented deneme desenine göre yürütülmüştür. Çalışmanın iki yıllık ortalama sonuçlarına göre, ilk çıkış süresi 21.7 gün, çiçeklenme süresi 57.1 gün, ilk bakla bağlama süresi 65.89 gün, olgunlaşma süresi 101.64 gün, bitki boyu 32.35 cm, ilk bakla yüksekliği 8.20 cm, bitkide bakla sayısı 102.02 adet, bitkide tane sayısı 97.94 adet, bitkide tane ağırlığı 13.30 g, yüz tane ağırlığı 14.72 g, toprak üstü biyolojik verim 622.1 kg da-1, tane verimi 132.96 kg da-1 ve hasat indeksi %20.55 olarak saptanmıştır. Yapılan temel bileşenler biplot analizinde 1. ana bileşen varyasyonun % 54.6'sını, 2. ana bileşen varyasyonun % 19.6'sını ve toplamda varyasyonun %74.2'sini oluşturmuştur. Biplot grafiği incelendiğinde ilk çıkış süresi, çiçeklenme süresi, ilk bakla bağlama süresi ve olgunlaşma süresi kendi aralarında pozitif, bitki boyu, ilk bakla yüksekliği, 100 tane ağırlığı, toprak üstü biyolojik verim, tane verimi ve hasat indeksi kendi aralarında pozitif, bitkide bakla sayısı ve bitkide tane sayısı kendi aralarında pozitif bir ilişki içerisindedir. Moleküler analiz sonucunda IPBS-retrotransposon, SCoT ve SSR markörleri için ortalama allel sayıları sırasıyla 12.9, 11.43 ve 4.2 olurken, ortalama PIC değerleri sırasıyla 0.60, 0.76 ve 0.85 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca, nohut genotiplerinde ilk bakla yüksekliği, bitkide tohum ağırlığı, 100 tane ağırlığı, bitkide bakla sayısı, dal sayısı, tane verimi, tane ağırlığı, tohum büyüklüğü ve antraknoz hastalığı ile ilişkili allellerin bulunduğu saptanmıştır.