Türkiye'de özel istihdam bürolarına ilişkin sorunların tespitine yönelik bir alan araştırması ve çözüm önerileri

Özel istihdam büroları, iş arayan bireyler ile çalışan arayan işverenleri bir araya getirerek işgücü piyasaları için önemli bir işlevi gerçekleştirmektedir. Bu açıdan değerlendirildiğinde özel istihdam bürolarının işsizliğe azaltmada etkili oldukları ve istihdamı arttırıcı etkileri olduğu söylenebilir. Özel istihdam bürolarının tarihsel gelişimi çok eski tarihlere dayanmaktadır. Önceleri loncalar ve çeşitli meslek kuruluşları tarafından gerçekleştirilen işe aracılık faaliyetleri küreselleşmenin etkisiyle gelişim göstermiştir. Esnek çalışma biçimlerinin yaygınlaşması, işletme yapısında meydana gelen değişim, devletlerin küçülmesi, işgücü maliyetlerini azaltma çabası, hizmetler sektöründe meydana gelen gelişme ve kamu istihdam hizmetlerinin yetersiz kalması özel istihdam bürolarının önem kazanmasında etkili olmuştur. Bu nedenlerle bu çalışma ülkemizde özel istihdam büroları konusunda yaşanan sıkıntıları, sorunları tespit ederek bu sorunlara ilişkin çözüm önerilerini ileri sürmeyi amaçlamaktadır. Özel istihdam bürolarının faaliyetleri incelenerek, sektördeki sorunlar çözümlenerek, bu bürolar işsizliğin azaltılmasında ve istihdamın arttırılmasında aktif rol oynayabilirler. Dünyada birçok ülkede faaliyet gösteren özel istihdam bürolarının kariyer yönetimi, yönetici sağlama, insan kaynakları hizmetleri sunma, eğitim faaliyetleri gibi birçok faaliyet alanı bulunmaktadır. Ve ülkelere göre özel istihdam bürolarının yapılanmaları farklılıklar göstermektedir. Bu farklılık ülkelerin sahip olduğu mevzuat ve işgücü piyasasının dinamiklerinden kaynaklanmaktadır. Ülkemizde özel istihdam büroları hukuki altyapıya 2000'li yıllardan sonra kavuşmuştur. 4857 sayılı İş Kanunu ve 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu'nda özel istihdam büroları hakkında düzenlemelere yer verilmiştir. Özel istihdam büroları ile ilgili yapılan hukuki düzenlemelerle birlikte ülkemizde özel istidam büroları faaliyet göstermeye başlamışlardır. Özel istihdam bürolarının ülkemizde gerçekleştirdiği istihdama aracılık hizmeti ,işverenler, özel istihdam büroları, işe yerleşen bireyler, İŞKUR yetkilileri, iş müfettişleri ve akademisyenler olmak üzere altı tarafın görüşleri doğrultusunda değerlendirilmiştir Araştırmanın analizi kısmında, 11 işveren veya insan kaynakları yöneticisi, 17 özel istihdam bürosu yöneticisi veya işe alım uzmanı, 35 özel istihdam bürosu aracılığı ile işe yerleşen birey, 5 İŞKUR çalışanı, 6 iş müfettişi ve 3 akademisyen olmak üzere toplamda 77 kişiyle görüşülmüştür. Taraflarla mülakat yapılarak bu alanda yaşanan sorunlar, özel istihdam bürolarının faydaları, yasalardan kaynaklanan sorunlar, aksayan yönler belirlenmiştir. Mülakatların analizi MAXQDA 2020 nitel veri analizi programı aracılığı ile yapılmış, araştırma yöntemi olarak derinlemesine görüşme, katılımcı gözlem ve doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda özel istihdam büroları ile ilgili Türkiye'de yaşanan sorunlar altı tarafın bakış açısıyla yansıtılmış ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri için ülke örneklerindeki uygulamalardan yararlanılmıştır.