Türkiye'de sosyalist düşünce ve din: Birikim ve bilim ve ütopya çevresinin karşılaştırılması

Bu çalışmanın amacı, Birikim ve Bilim ve Ütopya üzerinden Türkiye'de sosyalist düşüncenin dine bakışını ortaya koymaktır. Okuyucu kitlesinin daha geniş olması ve uzun yıllardır yayım hayatını sürdürmesi sebebiyle bu iki dergi çevresi ele alınmıştır. Dine ilişkin fikirlere yer vermeyen ortodoks Marksist çevreler araştırmanın kapsamı dışındadır. Türkiye'de sosyalist düşüncenin tarihsel gelişim sürecinin genişliği ve çeşitliliği sebebiyle çalışmanın odağını ilgilendirecek kavram, dönem, kişi ve süreçler ele alınmıştır. Bu amaçla Türkiye'de sosyalist düşüncenin gelişimini din bağlamında etkilediği değerlendirilen kişi ve çevrelerden kısaca bahsedilmiştir. Ayrıca İslam ve sosyalizm ilişkisi üzerinden Türkiye'deki süreci etkileyen düşünürlerin görüşlerine de yer verilmiştir. Din kavramı ise öncelikle İslam'ı temsil etmekle birlikte, yerine göre deizmi, teizmi ve hatta ateizmi de kapsamaktadır. Araştırma nitel veri dese-nine göre hazırlanmıştır ve kuramsal bir yöntem benimsenmiştir. Elde edilen bulgulara göre Türkiye'de din ile ilişkili yayım yapan sosyalist çevreler muhalif bir din anlayışı geliştirmektedirler. Bu anlayış Birikim Dergisinde iktidar eleştirisi üzerinden, Bilim ve Ütopya'da ise dinin bizatihi kendisi üzerinden inşa edilmiştir. Bu bağlamda Birikim Çevresi dine yaklaşım konusunda paradigmatik değişimlere Bilim ve Ütopya'ya nazaran daha açıktır. Her iki dergi çevresi de sol ilahiyat ve sol tanrıbilim gibi hibrit terimlerle kendi sosyalist düşüncesinin dine bakışını kavramlaştırmaktadır. Sonuç olarak sol ilahiyat heteredoks bir din tasavvuru etrafında şekillenirken, sol tanrıbilim tamamıyla Aydınlanmacı ve Kemalist anlayışın tezahürüdür.