Türkiye'de tüketilen alkolsüz gazlı ve fonksiyonel içeceklerdeki radyotoksik elementlerin belirlenmesi ve radyolojik sağlık risklerin değerlendirilmesi

İçme suyundaki radyotoksik element veya radyonüklitlerin varlığını kontrol etme stratejisi, herhangi bir tanımlanmış olumsuz sağlık etkisine neden olması beklenmeyen çok düşük bir risk seviyesini temsil eden 100 mSv/y'lık bireysel doz ölçütüne bağlıdır. Radon ve radyum izotopları (226Ra ve 228Ra) gibi bazı doğal radyonüklitler, içme suyunda çözünebilir ve birikebilir. Dolayısıyla içme sularının radyolojik kalitesi, suda çözünmüş doğal radyonüklitlerin derişimi ile belirlenmektedir. Başlıca içme suyu, fosforik asit, sitrik asit, kafein, taurin, B vitamini, tatlandırıcı ve bitki özleri gibi enerji artırıcı bileşenler içeren karbonatlı veya (gazlı) (kola, gazoz, tonik, meyve aromalı soda vb.) ve fonksiyonel enerji içecekleri, dünya çapında ve Türkiye'de en çok tüketilen alkolsüz içecek gruplarını temsil etmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'de en çok tercih edilen ticari markaya ait 24 marka karbonatlı ve 16 marka enerji içecek örneklerinin bazı fizikokimyasal özellikleri (pH, iletkenlik, toplam çözünmüş katılar ve Briks değerleri), radyolojik kalitesi ve içeceklerin tüketilmesinden kaynaklanan radyolojik sağlık riskleri araştırıldı. Radon analizörü (AlphaGUARD) kullanılarak içecek örneklerinde analiz edilen radon gazının ortalama aktivite derişimi, karbonatlı içecekler için 0,0342 Bq/L ve enerji içecekleri için 0,0292 Bq/L olarak bulundu. Bu değerler, Avrupa Birliği direktifinde içme suları için üst sınır olarak tavsiye edilen 100 Bq/L¢den kıyaslanmayacak kadar küçüktür. Yüksek saflıkta germanyum dedektörlü bir gama-ışını spektrometresi kullanılarak içecek örneklerinde analiz edilen radyum izotoplarının ortalama aktivite derişimleri, karbonatlı içecekler için 0,45 Bq/L (226Ra), 0,72 Bq/L (228Ra) ve enerji içecekleri için 0,41 Bq/L (226Ra), 0,70 Bq/L (228Ra) olarak bulundu. İçecek örneklerinde analiz edilen 228Ra¢in aktivite derişimleri, Dünya Sağlık Örgütü Kılavuz Dokümanlarında içme suyu için önerilen kılavuz değer olan 0,1 Bq/L¢den daha büyük iken 226Ra¢nın aktivite derişimleri, kılavuz değer olan 1 Bq/L¢daha küçüktür. Yetişkinler için radyolojik sağlık risklerini değerlendirmek amacıyla tahmin olarak hesaplanan toplam yıllık etkin radyasyon dozları, karbonatlı içecekler için 8,1 mSv/y ve enerji içerecekleri için 0,3 mSv/y olarak bulundu. Bu radyasyon doz değerleri, Türkiye'deki İnsani Tüketim Amaçlı Sular Yönetmeliğinde, içme suyu için önerilen bireysel doz olan 100 mSv/y¢ın altındadır.