Türkiye'de vergi afları üzerine bir ampirik inceleme

Vergi affı, hükümetin kamu alacaklarından tek taraflı olarak feragat etmesi ve tahsilatından vazgeçmesini ifade etmektedir. Ülkeler geçmişten beri ekonomik, siyasi, mali ve sosyal amaçlar ile vergi affı uygulamalarına başvurabilmektedir. Vergi afları ekonomik ve siyasi kriz dönemlerinde toplumdaki gerginliğin azaltılmasında, ülkelerin kısa vadeli nakit ihtiyaçlarının karşılanmasında ve kayıt dışı ekonominin önlenmesinde olumlu etkiler oluşturabilmektedir. Ancak sıkça uygulanması durumunda vergi uyumunun azalmasına, vergisini düzenli ödeyen mükelleflerin olumsuz etkilenmesine ve uzun vadede vergi gelirlerinde de azalma yaşanmasına neden olabilmektedir. Bundan dolayı vergi afları ülkenin ve toplumun ihtiyaçlarına göre detaylı hazırlanması ve dikkatli uygulanması gereken uygulamalar olmaktadır. Bu çalışmada enflasyon, kamu kesimi borçlanma gereği, bütçe açığı ve seçimler gibi çeşitli unsurların vergi afları üzerinde olan etkisi ile vergi aflarının vergi gelirlerine etkisi incelenmiştir. Vergi aflarına hangi durumlarda başvurulduğu araştırılmıştır. Bu kapsamda 2008-2023 yılları arasındaki ekonomik verilerden oluşan geniş bir veri seti hazırlanmıştır. Veri setinde ilgili yıllara ait ekonomik gerçekleşmeler, genel ve yerel seçimler, çıkarılan vergi afları ve 81 ile ait vergi gelirleri tahakkuk/tahsilat oranları bazında yer almaktadır. Veri seti Panel Veri Analizine tabi tutulmuş ve En Küçük Kareler Yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda elde edilen bulgulara göre Türkiye'de uygulanan vergi afları üzerinde en çok genel seçimlerin etkili olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca enflasyon, yerel seçim ve bütçe açığı vergi afları üzerinde negatif etkiye sahipken genel seçim ve kamu kesimi borçlanma gereğinin pozitif etkisinin bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Hem vergi gelirlerin vergi afları üzerindeki etkisi hem de vergi aflarının vergi gelirleri üzerindeki etkisi incelenmiş ancak açıklanabilir bulgulara ulaşılmamıştır. Buna göre vergi afları ile vergi gelirleri arasında herhangi bir ilişki bulunmadığı söylenebilmektedir. Veri setinde yer alan ekonomik unsurların gelir vergisi, kurumlar vergisi ve katma değer vergisi üzerindeki etkisi araştırılmış, söz konusu üç ana vergi kalemi için de aynı bulgulara ulaşılmıştır. Buna göre enflasyonun vergi gelirleri üzerindeki etkisi pozitif iken kamu kesimi borçlanma gereğinin etkisi negatif yönlü çıkmıştır.