Türkiye'de yaş ve cinsiyet işsizlik histerisi için önemli mi? Dalgacık tabanlı birim kök testlerinden kanıtlar

Çalışmanın temel amacı Türkiye ekonomisinde meydana gelen şokların işsizlik üzerinde histeri etkisinin olup olmadığını araştırmaktır. Bu amaçla işsizlik histeri sınamasında 2005-2023 aylık dönem verileri kullanılarak genel (toplam) işsizlik, kadın işsizlik, erkek işsizlik, genç işsizlik, genç kadın işsizlik, genç erkek işsizlik, yetişkin işsizlik, yetişkin kadın işsizlik ve yetişkin erkek işsizlik oranlarıyla inceleme yapılmıştır. İşsizlik oranlarının orijinal değerleriyle birlikte dalgacık (wavelet) dönüşümleri yapılarak kısa, orta ve uzun dönem bileşenleri için histeri etkisi araştırılmaktadır. Çalışmada önce serilerin doğrusal olup olmadığı ve yapısal kırılmaların anlamlılığı test edilmiştir. Doğrusal olan ve yapısal kırılmaların anlamlı olduğu serilerde Fourier Genelleştirilmiş Dickey-Fuller (FADF) birim kök test analizi, doğrusal olmayan ve anlamlı yapısal kırılmaların olduğu seriler için Fourier Kapetanios-Shin-Snelltest (FKSS) birim kök test analizi yapılmıştır. Değişkenlerde anlamlı yapısal kırılmaların olmaması durumunda doğrusal olan serilere Genelleştirilmiş Dickey-Fuller (ADF), doğrusal olmayan serilere ise Kapetanios-Shin-Snell test (KSS) birim kök test analiziyle işsizlik histerisi sınaması yapılmıştır. Elde edilen sonuca göre işsizlik serilerinin orijinal hallerinde kadın işsizlik, genç işsizlik, genç kadın işsizlik, yetişkin işsizlik ve yetişkin erkek işsizlik değişkenlerinde işsizlik histerisi saptanmıştır. Dalgacık dönüşümden elde edilen, kısa dönem bileşenlerinde sadece yetişkin erkek işsizlik oranında histerinin geçerli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Orta dönem bileşenlerine yönelik yapılan analizlerde işsizlik histerisi hipotezi herhangi bir işsizlik oranı için geçerli değildir. Uzun dönemde genel işsizlik, kadın işsizlik, erkek işsizlik, genç kadın işsizlik ve genç erkek işsizlik oranlarında işsizlik histerisi tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular değerlendirilerek çalışmada politik ve iktisadi çıkarımlar yapılarak çalışma sonuçlandırılmıştır.