Üç ay süre ile takip edilen panik bozukluk hastalarında uyku kalitesinin karar verme ve yürütücü işlevlerle ilişkisi

Amaç: Araştırmamızın amacı; panik bozukluğa eşlik eden uyku kalitesi bozuklukları ile bilişsel işlev bozukluklarını değerlendirmeyi ve aralarındaki ilişkiyi incelemektir. Ayrıca tedavi sonrası panik atakların semptomatik düzelmesine rağmen bilişsel işlevlerdeki bozulmanın devam edip etmediğini ve bilişsel işlevlerin düzelmesine uyku kalitesindeki düzelmenin etkisini araştırmaktır. Yöntem: Çalışmaya, dahil edilme kriterlerini karşılayan 81 Panik Bozukluk (PB) tanılı gönüllü hasta ve hasta grubuyla yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi açısından uyumlu 81 sağlıklı gönüllü dahil edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen hastalara ilk görüşmelerinde Sosyodemografik Veri Formu, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Panik Bozukluk Şiddet Ölçeği (PBŞÖ), Montgomery Asberg Depresyon Ölçeği (MADÖ), Wisconsin Kart Eşleme Testi (WKET) ve İowa Kumar Testi (IKT) uygulanmıştır. Üç aylık psikiyatrik tedavi ve izlem süresince 43 hasta çeşitli nedenlerle takipten ayrılmıştır. Bu nedenle takip ve tedaviye devam eden PB tanılı 38 hastaya PUKİ, PBŞÖ, MADÖ, WKET ve İKT tekrar uygulanmıştır. Bulgular: Korelasyon analizlerinde, PUKİ ile MADÖ ve MADÖ ile PBŞÖ arasında pozitif yönde korelasyon tespit edilmiştir (p<0,001). Bilişsel işlevlerin değerlendirildiği WKET'de tedavi sonrasında bireylerin toplam doğru sayısı artarken, toplam yanlış sayısı ve perseveratif hata oranları anlamlı bir şekilde azalmıştır (p<0,001). IKT skorlarında tedavi sonrası artış görülmüştür. Analizlerde, PUKİ skorundaki bir puanlık düşüşün IKT puanını 0,156 puan artırdığı belirlenmiştir (p=0,013). Sonuç: Çalışmada, panik bozukluk şiddetinin bilişsel işlevleri olumsuz yönde etkilediği saptanmıştır. Ayrıca kötü uyku kalitesinin depresyon şiddetini artırdığı, artan depresyonun ise panik bozukluk şiddetini yükselttiği gözlemlenmiştir. Elde edilen veriler, depresyon ve panik bozukluk şiddeti arasında karşılıklı bir etkileşim olabileceğine işaret etmekte ve bu iki durumun birbiriyle yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Tedavi sonrası yapılan değerlendirmelerde, uyku kalitesindeki iyileşmenin karar verme yeteneğini olumlu yönde etkilediği ve panik bozukluğun tedavisinde uyku bozuklukları ile eşlik eden depresyonun yönetiminin önemli bir rol oynadığı görülmüştür. Bunun yanısıra; yapılan Genelleştirilmiş Tahmin Denklemleri (GEE) analizi, uyku kalitesinin IKT skorları üzerindeki anlamlı etkisinin, diğer değişkenlerden bağımsız olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgu, uyku yönetiminin yalnızca genel ruh sağlığını iyileştirmekle kalmayıp bilişsel işlevler ve karar verme süreçleri üzerinde de temel bir rol oynadığını vurgulamaktadır. Bu çalışma, PB tedavi planlarına uyku yönetimi eklenmesinin ve eşlik eden depresyonun tedavisinin önemini vurgulamakta, ileride yapılacak araştırmalar ile klinik müdahaleler için yol gösterici olmaktadır. Anahtar sözcükler: Bilişsel işlevler, Depresyon, Karar verme, Panik bozukluk, Uyku kalitesi