Üç boyutlu astrojeodezik dik koordinat sistemlerinde dönüşüm modelleri ve uyuşumsuz ölçü gruplarının belirlenmesi yöntemlerinin karşılaştırılması

ÖZET Yeryüzeyinde yapılan tüm çalışmaların temelim oluşturan ortak bir koordinat sistemine ihtiyaç duyulmuş ve bu nedenle çeşitli koordinat sistemleri tanımlanmıştır. Teknolojik gelişmelerle birlikte ölçme ve hesaplama yöntemleri de gelişmiştir. Önceleri bu ya da iki boyutlu tanımlanıp daha sonra birleştirilen nokta koordinatları doğrudan üç boyutlu olarak hesaplanmaya başlanmıştır. Üç boyutlu dik koordinat sistemleri arasındaki ilişkiler yardımıyla tanımlanan koordinat dönüşüm modelleri, jeodezide en çok kullanılan uygulamalardan biri olmuştur. Jeodezik çalışmalarda fazla sayıda ölçü yapılarak sonuçların doğruluğu ve güvenirliği artırmak sürekli temel ilke olmuştur. Ölçülerden en uygun çözümü bulabilmek için En Küçük Kareler Yöntemi (EKKY) ile çözüm yapılır, fakat ölçüler çeşitli hataları da içermektedir. Belirlenemeyen uyuşumsuz ölçüler EKKY ile elde edilen sonuçlan bozarlar. Bu nedenle EKKY sonuçlarına göre geliştirilen geleneksel çözüm yöntemleri birden fazla uyuşumsuz ölçüleri belirlemekte başarısız olurlar ve uyuşumsuzluklan diğer ölçülere yayarlar. Ayrıca, iteratif çözüm yapılarak uyuşumsuz ölçülerin ölçme grubundan çıkarılması bu yöntemin diğer olumsuz yönüdür. Bu nedenlerle uyuşumsuz ölçülerin belirlenmesi için robust kestirim yöntemleri ve fuzzy mantık yöntemleri kullanılması fikri ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada incelenen yöntemler, geliştirilen bilgisayar programlan yardımıyla bir test ağında uygulanmış ve sonuçlar karşılaştınlarak yöntemlerin olumlu ve olumsuz yönleri belirlenmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler : Üç Boyutlu Dik Koordinat Sistemleri, Koordinat Dönüşüm Modelleri, En Küçük Kareler Yöntemi, Uyuşumsuz Ölçülerin Belirlenmesi Yöntemleri, Geleneksel Çözüm Yöntemi, Robust Kestirim Yöntemi, Fuzzy Mantık Yöntemi. VI