Üçüncü yaş turizminde seyahat motivasyonlarını ve eğilimlerini etkileyen faktörler: Yerli turistler üzerine bir araştırma

Günümüzde teknoloji ve sağlık alanındaki gelişmelere bağlı olarak insan ömrü hızla uzamıştır. İnsan ömrünün uzaması ilk olarak nüfusun artması sonucunu doğururken ikincil olarak toplum yaşlanmasını beraberinde getirmiştir. Tüm dünyada hızla kendini gösteren bu demografik değişim teknoloji, eğitim, sağlık, emlak, mimari, finans ve gıda gibi birçok sektörde ciddi değişiklikler meydana getirirken en önemli değişikliklerden birini de turizm sektörü yaşamaktadır. Yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte turizm faaliyetlerine katılan yaşlı bireylerin sayısı da artmıştır. Yaşlı bireyler artan sayıları, boş zamanlarının olması, ekonomik yükümlülüklerinin azalması sebebiyle turizm sektörü için kilit rol oynamaktadır. Bu bağlamda yaşlı bireylerin turizm faaliyetlerine katılması şeklinde tanımlanan üçüncü yaş turizmi son yıllardaki önemli çalışma alanlarından birisi olmuştur. Üçüncü yaş grubunun talepleri, beklentileri ve ihtiyaçlarını ortaya koyabilmek ise turizm sektörü için önem arz etmektedir. Diğer yandan yaşlılara özgü bu durumları tespit edebilmek, yaşlı bireylerin seyahat davranışlarını, motivasyonlarını ve kısıtlılıklarını anlamaya da katkı sunacaktır. Bu arka plandan hareketle bu çalışmanın amacı, Antalya'da yaşayan yaşlı bireylerin seyahat motivasyonlarını itme ve çekme teorisini kavramsal bir çerçeve olarak benimseyerek araştırmak ve seyahat eğilimlerini ortaya koymaktır. Bu çalışma nicel olarak tasarlanmış olup veriler katılımcılarla yüz yüze ve online olarak yapılan anketlerle toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde SPSS paket programından yararlanılmıştır. Verilerin analizinde ise faktör analizi, ki-kare analizi, çoklu regresyon analizi ve lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. Çalışmaya 306 kişi katılmış olup katılımcıların %39,5'i kadın (N:121), %60,5'i (N:185) erkeklerden oluşmaktadır. Katılımcıların yaşları 55 ile 88 arasında değişmektedir. Yaş gruplarına göre dağılıma bakıldığında; 55-64 yaş arası bireyler tüm katılımcıların %58,8'ini (N:180), 65-74 yaş arası bireyler %34,3'ünü (N:105) ve 75 yaş ve üzerindeki bireyler ise %6,9'unu (N:21) oluşturmaktadır. Yaşlı bireylerin seyahat motivasyonları ve kısıtlılıkları faktör analiziyle incelendiğinde "yenilik", "benlik geliştirme", "kaçış" ve "rahatlama ve sosyalleşme" olmak üzere dört itme faktörü ve "temizlik ve güvenlik", "etkinlikler, ulaşım ve maliyet" ve "olanaklar ve kültür" olmak üzere üç çekme faktörü tanımlanmıştır. Yaşlı bireyler için en önemli itme faktörü "yenilik" ve en önemli çekme faktörü ise "temizlik ve güvenlik" olarak belirlenmiştir. Kısıtlılıkları belirlemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi sonucunda ise; "fiziksel iyilik hali", "destinasyona ilişkin algılanan riskler" ve "sorumluluklar ve kişisel sebepler" olmak üzere üç kısıtlılık boyutu belirlenmiştir. Yaşlı bireyler için en önemli seyahat kısıtlılığının "destinasyona ilişkin algılanan riskler" olduğu tespit edilmiştir. Yaşlı bireylerin seyahat eğilimlerine etki eden faktörler, demografik faktörler açısından incelendiğinde en kritik unsurun ekonomik durum olduğu tespit edilmiştir. Ekonomik durumu iyi olan yaşlıların seyahat eğiliminin diğerlerine göre daha fazla olduğu görülmektedir. Bu bağlamda sosyal turizm kapsamında yaşlı bireylere özel tesisler ve ekonomik kolaylıklar sunularak yaşlı bireylerin seyahat eğiliminin artırılabileceği önerilmektedir. Bununla birlikte yaşlı kadınların daha fazla seyahat etme eğilimi olduğu da çalışmanın önemli bulgularından birisidir. Bu bağlamda üçüncü yaş turizminin yaşlılar dışında 'yaşlı kadınlara' da özel bir yer ayırması gerekmektedir. Diğer yandan motivasyonlar, kısıtlılıklar ve olumlu/olumsuz duygular açısından değerlendirildiğinde; olumlu duygunun ve rahatlama ve sosyalleşme motivasyonunun yaşlı bireylerin seyahat eğilimine pozitif yönde etkisi olduğu ortaya koyulmuştur. Anahtar Kelimeler: Üçüncü Yaş Turizmi, Seyahat Davranışı, Seyahat Motivasyonu, Seyahat Kısıtlılıkları, Seyahat Eğilimi