Türkiye tedarik zinciri yönetiminde blokzinciri benimsenmesinin anlaşılması: Çok boyutlu bir analiz

Blokzinciri teknolojisi, merkeziyetsizlik, şeffaflık ve güvenilirlik gibi özellikleriyle tedarik zinciri yönetimini dönüştürme gücüne sahip temel bir teknoloji olarak değerlendirilmektedir. Bu teknoloji, veri güvenliği, izlenebilirlik ve operasyonel verimlilik sağlayarak, tedarik zincirindeki karmaşıklığın üstesinden gelme ve riskleri azaltma potansiyeli taşımaktadır. Ancak, kurumsal düzeyde benimsenme oranlarının düşük seviyelerde kalması, bu teknolojinin benimsenmesini etkileyen faktörlerin ve bağlamsal dinamiklerin detaylı bir şekilde incelenmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'nin tedarik zinciri yönetiminde blokzinciri teknolojisinin benimsenmesine etki eden temel unsurları belirlemeyi, bu unsurları TAM, UTAUT, TOE ve DOI teorik çerçevelerine dayalı olarak kategorize etmeyi ve önceliklendirmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, bağlamsal dinamikleri analiz ederek, süreci desteklemek için kanıta dayalı stratejiler geliştirmek hedeflenmektedir. Araştırma, üç aşamalı bir yöntemle gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, Sistematik Literatür Taraması (SLT) yöntemiyle blokzinciri teknolojisinin benimsenmesine ilişkin 50 kritik faktör belirlenmiş ve bu faktörler teknolojik, organizasyonel, çevresel, yeniliğe özgü ve bireysel olmak üzere beş ana kategori altında sınıflandırılmıştır. İkinci aşamada, uzman görüşlerine dayalı bir sıralama analiziyle bu faktörlerin Türkiye bağlamındaki önemi değerlendirilmiştir. Üçüncü aşamada ise yarı yapılandırılmış görüşmelerle elde edilen nitel veriler analiz edilmiş, bağlamsal ve algısal dinamikler detaylandırılmış ve sürece yönelik stratejiler geliştirilmiştir. Araştırma bulguları, organizasyonel liderlik, teknik bilgi eksikliği, ölçeklenebilirlik sorunları ve kültürel direnç gibi faktörlerin blokzinciri teknolojisinin benimsenmesinde belirleyici olduğunu ortaya koymuştur. Türkiye bağlamında, düzenleyici belirsizlikler, merkeziyetçi yönetim yapıları ve medya kaynaklı yanlış algılar, teknolojinin benimsenmesini zorlaştıran unsurlar arasında yer almaktadır. Ayrıca, teknik altyapı eksikliği ve yüksek maliyetler, özellikle KOBİ'ler için önemli engeller arasında yer alırken, yetenekli insan kaynağının yurtdışına yönelmesi, projelerin sürdürülebilirliğini sınırlamaktadır. Bu bulgular doğrultusunda, farkındalık ve eğitim programlarının hayata geçirilmesi, düzenleyici çerçevenin netleştirilmesi, pilot projelerin desteklenmesi ve finansal teşviklerin artırılması gibi stratejiler geliştirilmiştir. Bunun yanında, merkeziyetçi yönetim yapılarından iş birliğine dayalı süreçlere geçişi teşvik eden kültürel dönüşüm programlarının uygulanması önerilmektedir. Bu çalışma, teorik, metodolojik ve pratik düzeylerde katkılar sunmaktadır. Teorik olarak, mevcut kabul teorileri genişletilmiş ve Türkiye bağlamına özgü dinamikler entegre edilmiştir. Metodolojik olarak, nicel ve nitel yaklaşımların entegrasyonu, çok boyutlu bir analiz sağlamıştır. Pratik olarak ise düzenleyici reformlardan eğitim programlarına, pilot projelerden teşvik mekanizmalarına kadar çeşitli stratejiler önerilmiştir. Bu stratejiler, Türkiye'nin tedarik zincirinde blokzinciri teknolojisinin benimsenmesini teşvik ederek, teknolojik dönüşümün sürdürülebilirliğine katkıda bulunmayı hedeflemektedir.