Üniversite gençliğinde dini bireyselleşme

Bu çalışmanın ilk amacı "İslam'da bireyselleşme" olgusunu kuramsal açıdan tespit etmektir. Bu kapsamda İslam toplumlarının fikri ve pratik koşullarına odaklanılmış ve bu koşullar içinde dinin bireyselleşmesi kavramsallaştırılmaya çalışılmıştır. İkinci amacı ise formel din eğitiminin bu bireyselleşme üzerinde etkili olup olmadığını sorgulamaktır. Bu kapsamda üniversite gençliği üzerinde uygulama yapılmıştır. Konunun önemi öncelikle kavramsal çerçevenin özgünlüğünde sonra da bu çerçevenin özgün bir uygulamayla denenmesinden gelmektedir. Bu çalışmada İslam dini açısından üç tür bireyselleşme tipi tespit edilmektedir. Birincisi bu çalışmada "Modern Selefi Bireyselleşmesi" olarak adlandırılmaktadır. Bir tür "zayıf bireyselleşme" olarak nitelenebilecek bu tip; mezhepsel bağlılıkları, bilimin hiyerarşik üretimini ve bunların ürettiği tüm geleneksel unsurları reddeder. Doğrudan dini metinlere ve İslam toplumunun ilk dönem örneklerine bağlanmayı öngörür. Tüm bunları bireysel bir çabayla yapmayı önerir. Bu tipteki "zayıf"lık, bireyselleşmeyi özünde değil formunda taşıyor olmasıdır. İkincisi "Modernist Bireyselleşme" olarak adlandırılmıştır. Bu tip bireyselleşmede "modern selefi"lerin reddettiği tüm unsurlar reddedilir fakat buna ilk dönem uygulamaları da eklenerek Kur'an metni birey aklıyla baş başa bırakılır. Bu yaklaşımda tüm dini bilgi bu günün koşullarında Kur'an metninden yola çıkarak insan aklıyla üretilir. Üçüncüsü ise hakikatin yatay konumlandığı ve dinde sınırsız bir "çoklu" hakikat üretimine izin veren, doğru yanlış ayrımı yapmadan herkesin dinini ve dinsel görüşünü kabul eden "Postmodernist Bireyselleşme"dir. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümü literatür taraması ve kavram tanımlamalarına ayrılmıştır. İkinci bölümü kolektif dinin mahiyetini ele almakta ve bundan yola çıkarak bireysel dini anlayışın kökenini tespit etmeye çalışmaktadır. Bu kapsamda çalışma hiyerarşik yapıların doğasını incelemekte ve maddi, manevi ve kronolojik (geleneksel) olmak üzere üç tür hiyerarşik yapı tespit etmektedir. Bireyselleşme olgusu bu hiyerarşik yapıların dağılması üzerinden işlenmektedir. Bu çalışma birey üzerindeki hiyerarşik (aracılı) yapı azaldıkça bireyselleşmenin arttığını savunmaktadır. Bu tespitler aynı zamanda tezin kuramsal bakış açısını da belirlemektedir. Üçüncü bölüm İslam'da bireyselleşmenin ele alındığı en kapsamlı bölümdür. Dördüncü bölüm ise uygulama aşamasına ayrılmıştır. Bu araştırmada tanımlanan bireyselleşme tipolojileri özgün bir anket formuyla uygulamaya tabii tutulmuş ve İlahiyat Fakültesi öğrencileriyle Fen Edebiyat Fakültesi öğrencileri arasında kıyaslama yapılmıştır. Buna göre panoramik bir bakışla Fen Edebiyat öğrencilerinin postmodernist bireyselleşme eğiliminde oldukları İlahiyat öğrencilerininse geleneksel ile Modern Selefi kategorisi arasında konumlandıkları tespit edilmiştir. Araştırmada, İslam dini özelinde, alınan formel dini eğitimin dinde bireyselleşme üzerinde oldukça etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: İslam, Bireyselleşme, Din, Hiyerarşik Yapılar, Din Eğitimi