Üniversite öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı, yürütücü işlevler, dürtüsellik ve kişilik arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu çalışmada sosyal medya bağımlılığı ile yürütücü işlevler, kişilik ve dürtüsellik arasındaki ilişkinin nöropsikolojik testler kullanılarak belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmanın örneklemini Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi öğrencilerinden 53 kadın, 27 erkek öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada katılımcıların sosyal medya bağımlılığını ölçmek için Sosyal Medya Bağımlılık Ölçeği (SMBÖ) kullanılmıştır. Yürütücü işlevler; Wisconsin Kart Eşleme Testi (WCST), Stroop Testi TBAG Formu, Wechsler Bellek Ölçeği-III Harf-Sayı Dizisi Alt Testi (HSD), Iowa Kumar Testi (IKT), Wechsler Yetişkinler Zekâ Testi-IV Mantık Yürütme Kareleri Testi (Matrix Reasoning), dürtüsellik; Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu (BIS-11-KF), kişilik; Eysenck Kişilik Anketi Kısa Formu (EKA-KF), mental iyi hissetme; Mental İyi Oluş Ölçeği Kısa Formu (WEMİOÖ), depresyon; Burns Depresyon Ölçeği (BDÖ), anksiyete; Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ) ile ölçülmüştür. Araştırmanın verilerine tek yönlü varyans analizi, Tukey testi, aracılık analizi ve yapısal eşitlik modeli (YEM) analizleri uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar sosyal medya bağımlılık düzeylerine göre yürütücü işlevlerin farklılaştığını ortaya koymuştur. Sosyal medya bağımlılığı yüksek olan katılımcıların kurulumu değiştirme, seçici dikkat, çalışma belleği, muhakeme ve karar verme performanslarının sosyal medya bağımlılığı düşük olan katılımcılara göre daha düşük olduğu saptanmıştır. Sosyal medya bağımlılık düzeylerine göre kişiliğin nörotisizm ve yalan alt boyutunun, dürtüselliğin plan yapamama ve motor dürtüsellik alt boyutlarının, depresyon, anksiyete ve mental iyi oluşun puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar bulunmuştur. Aracılık analizi ve yapısal eşitlik modelinden (YEM) elde edilen bulgulara göre ise yürütücü işlev performansının, sosyal medya bağımlılığına akıcı zekânın aracılığıyla etki ettiği bulunmuştur. Ayrıca sosyal medya bağımlılığının BIS-11-KF gizil değişkeni tarafından anlamlı olarak yordandığı sonucuna ulaşılmıştır. Bulgular alan yazın çerçevesinde tartışılmış ve gelecekteki araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur. ANAHTAR KELİMELER: Sosyal Medya Bağımlılığı, Davranışsal Bağımlılık, Yürütücü İşlevler, Kişilik, Dürtüsellik, Yapısal Eşitlik Modeli (YEM)