Üniversite öğrencilerinin algıladıkları stres düzeyleri ile stresle başa çıkma stratejileri arasındaki ilişkinin incelenmesi

ÖZET ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN ALGILADIKLARI STRES DÜZEYLERİ İLE STRESLE BAŞA ÇIKMA STRATEJİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ DOĞU, Meryem Yüksek Lisans Tezi, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Anabilim Dalı Tez Danışmanı: Prof. Dr. Demet EROL Haziran, 2025, 132 sayfa Stres, hayatımızın merkezinde yerini alarak toplumların kaçınılmaz gerçekliği haline gelen bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. İnsan yaşamının her döneminde çeşitli sebeplerle deneyimlenen stres yaşantısının en yoğun yaşandığı dönemlerden biri de beliren yetişkinlik dönemine rastlayan üniversite yıllarıdır. Özellikle bu dönemde yer alan genç nüfus arasında strese bağlı gelişen ruhsal rahatsızlıkların yaygın olması, stresle etkili bir şekilde başa çıkma üzerinde durulması gerektiğine işaret etmektedir. Bu çalışmanın amacı, üniversite öğrencilerinin algıladıkları stres düzeyleri ile stres başa çıkma stratejileri arasındaki ilişkinin; üniversite öğrencilerinin algıladıkları stres düzeylerinin ve stresle başa çıkma stratejilerinin sosyo-demografik değişkenlerden cinsiyet, sınıf düzeyi, öğrenim görülen bölüm, yaşanılan yer, sosyo-ekonomik düzey, üniversite ortamından memnuniyet derecesi, hobi sahibi olma ve romantik ilişki durumu değişkenlerine göre incelenmesidir. Araştırmaya 2023- 2024 Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık, Sınıf, Okulöncesi, İlköğretim Matematik, İngilizce ve Türkçe Öğretmenliği Bölümlerinde öğrenim gören 319'u kız 135'i erkek toplam 454 üniversite öğrencisi katılım sağlamıştır. Araştırmada Algılanan Stres Ölçeği(ASÖ), Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği(SBTÖ) ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan veri toplama araçaları olarak Cohen, Kamarck, Mermelstein (1983) tarafından geliştirilen ve Eskin vd.(2013) tarafından Türkçeye uyarlanan Algılanan Stres Ölçeği(ASÖ), Folkman ve Lazarus(1984) tarafından geliştirilen ve Şahin ve Durak (1995) tarafından Türkçeye uyarlanan Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği(SBTÖ) ve araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Araştırma verilerinin analizi "SPSS for Windows 27.00" istatistik paket programı kullanılarak yapılmıştır. Spearman Momentler Çarpım Korelasyon analizi 0.01 anlam düzeyinde gerçekleştirilmiştir. Diğer testler ise sosyal bilimlerde tercih edilen 0.05 anlam düzeyinde gerçekleştirilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde ortalama, standart sapma, araştırma verilerinin normal dağılım özelliği taşıyıp taşımadıklarının tespiti için Kormogorov-Smirnov Testi kullanılmış olup, verilerin normal dağılıma sahip olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Parametrik olmayan testler olan ikili gruplar için Mann-Whitney U testi, çoklu gruplar için Kruskal-Wallis testi kullanılmıştır. Çoklu gruplar arasında istatiksel olarak anlamlı bir fark olması durumunda gruplar arasındaki farklılıklar, Dunnett's T3 post-hoc testi ile belirlenmiştir. Ulaşılan sonuçlara göre, araştırmaya katılan öğrencilerin orta düzey stres düzeyine sahip olduğu gözlenmiştir. Üniversite öğrencilerinin algıladıkları stres düzeyleri ile stresle başa çıkma stratejileri arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Stresle başa çıkma stratejilerinin alt boyutlarıyla algılanan stres düzeyi arasındaki ilişkiler incelendiğinde sonuçlar şu şekildedir: Algılanan stres düzeyi ile problem odaklı-etkili başa çıkma stratejilerinden kendine güvenli yaklaşım arasında negatif yönlü orta düzeyde; iyimser yaklaşım arasında negatif yönlü orta düzeyde; sosyal destek arama yaklaşımı arasında negatif yönlü zayıf düzeyde; duygu odaklı-etkisiz başa çıkma stratejilerinden çaresiz/ kendini suçlayıcı yaklaşım arasında pozitif yönlü orta düzeyde; boyun eğici yaklaşım arasında ise pozitif yönlü zayıf düzeyde bir ilişki olduğu saptanmıştır. Algılanan stres düzeyleri ile stresle başa çıkma stratejileri arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Bununla beraber öğrencilerin algıladıkları stres düzeylerinin ve stresle başa çıkma stratejilerinin sosyo-demografik değişkenlerden cinsiyet, öğrenim görülen bölüm, sosyo-ekonomik düzey, üniversite ortamından memnuniyet derecesi ve hobi sahibi olmaya göre farklılaştıkları belirlenmiştir. Ayrıca stres düzeylerinin sınıf düzeyinde de farklılaştığı görülmüştür. Araştırmanın sonuçlarına göre, kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre; 2. ve 4. sınıf düzeyindeki öğrencilerin, 1. sınıf düzeyindekilere göre; İngilizce ve Sınıf Öğretmenliği Bölümündeki öğrencilerin, Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümündekilere göre; sosyo-ekonomik düzeyi düşük olan öğrencilerin sosyo-ekonomik düzeyi orta olanlara göre; üniversite ortamından memnuniyet derecesini iyi değil olarak değerlendiren öğrencilerin, memnuniyet derecesini orta ve iyi olarak değerlendiren öğrencilere göre; hobi sahibi olmayan öğrencilerin hobi sahibi olanlara göre stres düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Stresle başa çıkma stratejileri açısından değişkenler değerlendirildiğinde iyimser yaklaşımı erkek, sosyal destek arama yaklaşımını ise kız öğrencilerin; Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü öğrencilerinin Sınıf Öğretmenliği Bölümündekilere göre kendine güvenli ve iyimser yaklaşımı, İlköğretim Matematik Öğretmenliği Bölümündekilere göre iyimser yaklaşımı; Okulöncesi Öğretmenliği Bölümündeki öğrencilerin Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik ve Türkçe Öğretmenliği Bölümündeki öğrencilere göre boyun eğici yaklaşımı; sosyo-ekonomik düzeyi düşük olan öğrencilerin orta olanlara göre çaresiz/ kendini suçlayıcı yaklaşımı; memnuniyet derecesi iyi olan öğrencilerin kendine güvenli, iyimser, sosyal destek arama yaklaşımlarını; memnuniyet derecesi iyi olmayan öğrencilerin çaresiz/kendini suçlayıcı yaklaşımı; hobi sahini olan öğrencilerin kendine güvenli ve iyimser yaklaşımı, hobi sahibi olmayan öğrencilerin ise çaresiz/ kendini suçlayıcı ve boyun eğici yaklaşımı daha çok kullandıkları saptanmıştır. Bulgular literatür ışığında tartışılmış ve gelecekte yapılacak çalışmalara yönelik öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Algılanan stres düzeyi, stresle başa çıkma stratejileri, üniversite öğrencileri