Türkiye bağlamında toprak yapı teknikleri ve malzemelerinin potansiyelinin açığa çıkarılması

Doğal yapı malzemeleri ve yapım tekniklerinin yapılı çevrenin sürdürülebilirlik bağlamında katkı koyabileceği hem üretim hem de kullanım süreçleri değerlendirildiğinde sektörde halihazırda yaygın olarak kullanılan inşaat malzemelerine göre karbon ayak izlerinin düşük olmasından dolayı bilinmektedir. Doğal yapı malzemeleri ve tekniklerinden, geçtiğimiz son on yılda toprak malzemenin yeniden gündeme geldiği görülmektedir. Ancak hem Türkiye'de hem de dünyada, özellikle kentsel alanlarda, kullanımlarının çok yaygın olmadığı ifade edilebilir. Üretim ve imalat aşamalarındaki standardizasyonunun zorluğu bu teknik ve malzemelerin, sürdürülebilirlik tartışmaları arasında yeniden gündemimize gelmişlerdir. Son zamanlarda, 3B baskı gibi yeni yeniliklerin entegrasyonu konusundaki araştırmalar artmış ve kalite kontrolü, emek yoğun süreçleri ve karakteristik zayıflıkların ele alınması konusunda umut verici sonuçlar elde edilmiştir. Tez, gelecekte toprak malzemenin Türkiye'deki kullanımının yaygınlaşmasını sağlayabilmek amacıyla, küresel literatürü Türkiye'ye özgü süreçlerle birleştirerek, toprak yapıları ve malzemelerinin bugünkü teknolojiler ve olanaklar ışığında Türkiye'deki yerini yeniden değerlendirmeyi, yaygınlaşmasının önündeki sorunları ve yaygınlaşmasını sağlayabilecek etkenleri tespit etmeyi amaçlamaktadır. Tez, modern toprak yapılarının anket yoluyla elde ettiği verilerle, Türkiye'deki coğrafi haritalaması yoluyla bu sektörün sınırlı örneklerine dair bir kesit sunmaktadır. Toprak malzemenin kullanımına ilişkin etkenler ve engeller, saha uygulayıcılarıyla yapılan yarı yapılandırılmış mülakatlardan elde edilen verilerin nitel yöntemlerle analizi sonucunda ortaya çıkarılmış ve geleneksel ve modern toprak yapım tekniklerinin üretim ve malzeme temini sırasındaki gereksinimlerini irdeleyen çalışmalarla desteklenmiştir. Konunun çok katmanlı doğası ve yeni inovasyonlarla ilgili bağlamı nedeniyle, araştırma bulgularını analiz etmek ve yorumlamak amacıyla inovasyon odaklı analitik bir çerçeve olan çok düzeyli perspektif (multi-level perspective) kullanılmıştır. Bu analitik yaklaşım tarafından tanımlanan ve bir dışsal çerçeve olarak sosyo-teknik görünüm, sosyo-teknik rejim (mevcut inşaat sektörü), niş (yeniliklerin doğduğu alanlar) ve sosyo-teknik bağlam arasındaki ilişkiler incelenmiş ve mevcut dünya literatürü ile karşılaştırılmıştır. Bu tekniklerin kullanımını engelleyen nedenlere dayanarak, bu tekniklerin gelecekte sektörde nasıl bir yer bulabileceğine dair bir öngörü çerçevesi sunulmuştur. Yapılan analizler, Türkiye'nin bir deprem bölgesi olmasının ve mevcut deprem yönetmeliğinin, bu malzemenin ve tekniklerin benimsenmesindeki ana engellerden biri olduğunu ve bu durumun Türkiye'yi literatürde incelenen diğer ülkelerden tamamen farklı bir konuma yerleştirdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, mevcut yapı kodları üzerindeki etkisi, toprak karışımının test edilmesi için standart eksiklikleri, toprak malzeme uygulayıcıları için teşvik olarak özel fonların eksikliği ve mimarlık ve inşaat mühendisliği bölümleri dahil olmak üzere formel öğrenme ortamlarında kümülatif bilginin bulunmaması gibi konular da vurgulanmıştır. Tez, yalnızca niş uygulayıcılarının bakış açısına odaklanmış olup, gelecekteki araştırmaların son kullanıcılar ve politika yapıcılar üzerinden yapılabilecek bir çalışmaya altlık oluşturabilecek ve fayda sağlayabilecektir.