The pharmacist's substitution strategy in the presence of manufacturer quantity discounts and an empirical study on the cost effects of rx-to-OTC switch in Turkey

Bu tez çalışması ilaç endüstrisi ile ilgili bir veriye dayalı bir de teorik çalışmadan oluşmaktadır.Türkiye'de, 2006 yılı Temmuz ayından itibaren yüzden fazla ilaç geri ödemeden çıkarılmıştır. Hükümetin bu politikası, bazı ilaç kategorilerinin reçeteliden tezgah üstü (OTC) statüsüne geçişinin ilk adımı olarak yorumlanmıştır. Tez çalışmasının ilk bölümünde, bu değişikliğin hem geri ödeme kapsamından çıkarılan ilaçların hem de onların muadili olabilecek ve halen geri ödenen ilaçların tüketimine etkisi incelenmiştir. Çalışma sonucunda geri ödemeden çıkarılan ilaçların talebinde anlamlı derecede düşüş görülmüştür. Daha önemlisi, incelenen bazı ATC gruplarında, muadil ilaçlara yapılan harcamada, geri ödeme kapsamından çıkarılan ilaçlara yapılan harcamada görülen düşüşten mutlak değerce daha fazla bir artış gözlenmiştir. Bu nedenle, hükümetin yeni geri ödeme politikasının hedeflendiği gibi harcama düşüşü sağlamaması, hatta ilaca yapılan toplam harcamada artışa neden olması mümkündür. Bu çalışmada, konu ile ilgili literatürde ilk kez olmak üzere, ilaçların reçeteli durumdan OTC statüsüne geçişinin üçüncü parti ödeyiciler için, alternatif ilaçlara talep kayması ile açıklanan, bir maliyet artışı riski taşıdığına dikkat çekilmiştir.Çalışmanın ikinci bölümünde, ilaç ikamesi yapabilen bir eczacının, üretici miktar iskontoları varlığında, kar maksimizasyonu modeli geliştirilmiştir. İlaç üreticilerinin, eczacının ikame gücünden faydalanma amacıyla cazip miktar iskontoları sunması ilaç endüstrisinde yaygın bir durumdur. Bu çalışmada; üretici miktar iskontoları durumunda, eczacının rasyonel ikame stratejisi ortaya konmuştur. En uygun sipariş miktarı ve ikame stratejisi konusunda çıkarımlarımız, tam ikamenin yalnızca ikame etmenin perakendeciye kar getirdiği durumda en iyi sonucu verdiğini, ayrıca iskontodan ve ikameden elde edilen toplam getirinin stok maliyetini karşılaması gerektiğini göstermiştir. İkamenin belirli bir maliyet getirdiği durumda, iskonto getirisi stok maliyetini karşılayamıyorsa perakendeci ikame etmemeyi seçer. Aynı durumda iskonto getirisi stok maliyetine göre yüksek ise, stok döngüsünde belli bir zamana kadar bütün talebi ikame edip kalan zamanda ikame etmeyecek şekilde bir kısmi ikame stratejisi en iyi sonucu vermektedir. Bu şekilde bir kısmi ikame stratejisi bildiğimiz kadarıyla literatürde ilk kez incelenmiş ve belirli koşullar için en iyi sonucu verdiği gösterilmiştir.