Vatandaşlık bağlamında sosyal bilgiler öğretmen adaylarının vatanseverlik tutumları ve görüşleri

Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler öğretmen adaylarının vatanseverlik tutumlarını ve görüşlerini belirlemeye çalışmaktır. Araştırmada, nicel ve nitel yöntemlerin bir arada olduğu karma yöntem kullanılmıştır. Karma yöntem desenlerinden biri olan yakınsak paralel desen çalışmanın temel desenini oluşturmuştur. Çalışma grubu için, maksimum çeşitlilik esasına dayalı olarak Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinden 7 üniversite belirlenmiştir. Araştırmanın nicel kısmının örneklem grubu, belirlenen 7 üniversitede, 2017-2018 eğitim-öğretim yılında öğrenim gören tüm sınıf kademelerindeki sosyal bilgiler öğrencilerinden oluşan 1467 öğretmen adayıdır. Araştırmanın nitel kısmının çalışma grubu ise nicel kısım için belirlenen örneklem grubundaki dördüncü sınıfta öğrenim gören öğrencilerden gönüllü olarak seçilmiş 50 öğretmen adayıdır. Araştırmanın nicel kısmının verileri "Yurtseverlik Tutum Ölçeği" ile nitel kısmın verileri ise yapılandırılmış görüşme formu ile elde edilmiştir. Nicel veriler LISREL ve SPSS paket programları aracılığıyla, DFA Analizi, Kolmogorov-Smirnov, Mann-Whitney U ve Kruskal Wallis testleri ile analiz edilmiştir. Nitel veriler ise içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre; sosyal bilgiler öğretmen adaylarının kör yurtseverlik tutumlarının orta düzeyde, yapıcı yurtseverlik tutumlarının ise çok yüksek düzeyde olduğu; öğrenim görülen üniversite ve yaşanılan bölge değişkenine göre kör ve yapıcı yurtseverlik tutum düzeyleri arasında; baba mesleği değişkenine göre kör yurtseverlik tutum düzeyleri arasında ve anne mesleği değişkenine göre ise yapıcı yurtseverlik tutum düzeyleri arasında anlamlı farklılıkların olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yurtseverlik tutum düzeylerinde cinsiyet, sınıf ve ailenin ekonomik durumu değişkenlerine göre ise anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının vatanseverlik tanımları en çok "çalışmak", "sahip çıkmak - korumak" ve "sevgi" temaları ile ilişkilendirilmiştir. Vatanseverliğin, daha iyi bir yaşam ortamı sunduğu ve ülkenin var olmasını sağladığı için önemli görüldüğü; vatansever kişilerin, evrensel ve milli değerlere sahip ve bilinçli olması gerektiği; vatansever kişilerin, ülkesi için bilinçli olması ve vatandaşlık görevlerini yerine getirmeleri gerektiği; sosyal bilgiler dersinin, vatanseverlik değeri için uygun olduğu; vatanseverlik eğitiminde en çok aile, öğretmen ve tarih eğitimi gibi etmenlerin etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sosyal bilgiler öğretmen adayları, vatanseverlik ile ilgili çağrışım alanlarında; kişi olarak Atatürk'ü, olay olarak Milli Mücadele'yi, yer olarak Anadolu'yu ve kavram olarak ise "sevgi", "toprak-ülke-vatan", "çalışkanlık", "bayrak" ve "millet" kavramlarını ilişkilendirmiştir. Yine vatanseverlik eğitiminde gördükleri temel sorunlar, öğretmenin yetersizliği ve derslerin teorik olarak işlenmesidir. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının vatanseverlik eğitimi ile ilgili çözüm önerileri ise öğretmenlerin yeterliklerinin artırılması ve geziler düzenlemek suretiyle tarihi bilincinin oluşturulmasıdır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Vatandaşlık, Kör Yurtseverlik, Yapıcı Yurtseverlik, Yurtseverlik Eğitimi,