Vertebral arter V3 segmenti ve atlas (C1) varyasyonlarının kraniyovertebral bölge yaklaşımlarındaki öneminin araştırılması

Amaç: Kraniyovertebral bileşkenin (KVB) kompleks anatomisi, kemik ve vasküler yapıların birbiri ile olan ilişkisi, hem kemik, hem vasküler yapılarda azımsanmayacak sıklıkta varyasyonların görülmesi bu bölgeyi güvenli cerrahi açısından karmaşık hale getirmektedir. Ayrıca toplumlar arası varyasyon prevelanslarında farklılıkların olması her topluma özgü sıklıkların belirlenmesini ihtiyacını doğurmaktadır. Bu çalışmadaki amacımız Türk toplumunda vertebral arter V3 segmenti (VA-V3) ve atlas (C1) varyasyonlarının ayrılıkta prevalanslarının belirlenmesi, birbiri ile olan ilişkisinin analiz edilmesi, belirli rehber noktalara göre morfometrik ölçümlerin yapılması, sonuçların literatür ile karşılaştırılması, uygun önerilerin sunulması ve literatüre katkı sağlanmasıdır. Yöntem: 01.10.2018 – 01.10.2023 tarihleri arasında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroşirürji bölümüne başvuran, KVB cerrahisi geçirmemiş, 18-65 yaş aralığında olan yüz kadın ve yüz erkekten oluşan kohortun bilgisayarlı tomografi anjiyografi (BTA) tetkikleri incelendi. Belirlenmiş atlas ve VA-V3 segmenti varyasyonları açısından tarandı, morfometrik ilişkileri değerlendirildi. Ayrıca on kadavrada yapılan diseksiyonda atlas ve V3 segment varyasyon incelemesi yapıldı. Tespit edilen varyasyonlar, pozitif radyolojik sonuçların gerçek anatomi ile desteklenmesi için kullanıldı. Bulgular: Posterior atlantal arkus defekti (PAAD) prevalansı 200 bireyde %3 olarak (n=5 Tip A, n=1 Tip B) tespit edildi. Herhangi bir V3 segment varyasyonu ile arasında anlamlı ilişki bulunmadı (p=0.57). Sadece bir kadavrada Tip A PAAD tespit edildi. Pontikulus postikus (PP) – pontikulus lateralis (PL) prevalansı dört yüz taraf üzerinden %16.7 (n=67/400) olarak bulundu. V3 segment varyasyonu bulunması PP-PL prevalansını arttırdığı bulundu (p=0.01). V3 segmentine ait üç varyasyon, persistan 1. intersegmental arter (PIFA), vertebral arter fenestrasyonu (VAF), ekstradural orijinli posterior inferior serebellar arter (ed-PICA) dikkate alındığında prevalans %3.3 (n=13/400), yedi varyasyon (ek olarak vertebral arter atrezisi (V3'ün PICA olarak devam etmesi (V3-PICA)), dominant vertebral arter (VAD), hipoplastik vertebral arter (VAH), Salmon'un suboksipital arteri (SAS)) üzerinden değerlendirildiğinde %14.8 (n=59/400) olarak tespit edildi. En sık VAD (%9), en seyrek PIFA (%0.3) olduğu görüldü. 1 kadavrada PIFA varyasyonu tespit edildi ve literatürde anatomik PIFA diseksiyonu tespit edilemediğinden önemli bir katkı sağlandı. VAF prevalansı (%1) olarak görülürken, kadavrada tespit edilmedi. Ed-PICA sıklığı %2 olarak (n=8/400) tespit edildi. 1 kadavrada ed-PICA tespit edildi. Atlas kemik varyasyonlarının aksine vasküler varyasyonların prevalansı Batı'dan Doğu'ya doğru arttığı fark edildi. VA atrezi (V3-PICA) prevalansı %0.5 (n=2/400) olarak tespit edildi. VAD sıklığı %9.5 (n=36/400), VAH ise %3.5 (n=14/400) olarak görüldü, sol dominatlığı görülse de bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p=0.08). SAS prevalansı %7.3 (n=29/400) olarak, kadavrada tarafların %25'inde tespit edildi. Parametre A (𝑥̅=12.86  1.62 mm); Parametre B (𝑥̅=20.17  2.34 mm) olarak bulundu. Arkusun süperior yüzeyinde bilateral 12 mm, posterior yüzeyinde 18 mm mesafenin güvenli alan olacağı çıkarımı yapıldı. Parametre C (𝑥̅=32.56  2.66 mm), parametre D (𝑥̅=6.65  2.16 mm) olarak, VAH'lerde bu değerlerin düşük, VAD'lerde daha yüksek olduğu anlamlı bulundu (p<0.001). Parametre F (𝑥̅=4.34  2.26 mm) olarak bulunmuş, PP-PL olduğunda bu mesafenin anlamlı olarak arttığı, yani VA'yı koruyabileceği sonucuna varıldı. Sonuç: Elde edilen sonuçlarla Türk toplumuna özgü atlas ve VA-V3 varyasyon prevelans analizi, bu iki yapının karşılıklı morfometrik ölçümleri yapılmış, KVB cerrahisindeki önemi incelenmiştir. Kadavra diseksiyonu ile elde edilen anatomik varyasyonlar sanal 3- B radyolojik sonuçların gerçekle olan bağlantısı pekiştirmiş, nadir görülen PIFA diseksiyon örneği literatüre kazandırılmıştır. Preoperatif BTA tetkikinin azımsanmayacak kadar görülen varyasyonların tespitinde faydalı ve güvenli cerrahi açısından önemli bir yöntem olduğu görülmüştür. Günümüz dünyasının önemli bir parçası haline gelen yapay zeka ve makine öğrenmesi, bu modalitelerin gelecekteki sağlık hizmeti sunumunda da rol üsteleneceğine şüphe bırakmamaktadır. Yaptığımız çalışmayla elde ettiğimiz verilerin, gelecekte insanlarda güvenli girişimlerin uygulanabilmesi için önemli bir veri tabanı katkısı sağlayacağına inanıyoruz.