Vesayetçi demokrasi kuramı bağlamında Türk basınındaki demokrasi tartışmaları: Mayıs 1945-Temmuz 1946

Demokrasinin genel olarak milattan önce beşinci yüzyılda Antik Yunan'ın kent devletlerinde ortaya çıktığı düşünülmektedir. Tarih boyunca durağan bir kavram olmayan demokrasi, hâkim siyasi gerçeklikle ilişkili biçimde anlam ve içerik değişiklikleri yaşamıştır. Bu bağlamda evrensel bir demokrasi tanımı geliştirmek zor hâle gelmiştir. Ancak, demokrasinin ortaya çıkışımdan başlayarak süregelen uzun bir tarihi mücadelenin sonucunda, liberal demokrasi anlayışı diğer demokrasi yorumları karşısında mutlak bir üstünlük elde etmiş, bu çerçevede liberal demokrasi, hâkim demokrasi formu olarak görülmeye başlanmıştır. Yirminci yüzyılda ise farklı demokrasi anlayışlarının teori ve pratikteki öneminin arttığı saptanmıştır. Bu anlayışlardan biri de Edward Shils tarafından kuramlaştırılan vesayetçi demokrasidir. Vesayetçi demokrasi kuramı en genel ifadesiyle, halkın; yöneticileri belirlemek için gerekli niteliklere sahip olmadığı tezine dayanmaktadır. Bu tezden yola çıkılarak varılan sonuç ise yönetici sınıfın her zaman seçkin kimselerden oluşması gerektiği biçimindedir. Bu çalışmanın amacı, Demokrat Parti (DP)'nin kuruluş sürecinde meydana gelen tartışmalarda, demokrasiden ne anlaşıldığını ortaya koymaktır. Bir diğer ifadeyle, sistem değişikliğine karşılık gelen 1945-6'da demokrasinin nasıl ele alındığı açığa çıkarılmak istenmiştir. Çalışmanın amacı doğrultusunda bir nitel analiz yöntemi olarak doküman analizinden yararlanılmış, Mayıs 1945-Temmuz 1946 döneminde faaliyet gösteren gazeteler incelenmiştir. İnceleme sonucunda elde edilen bulgular ise yorumsamacı yaklaşım yoluyla analiz edilmiştir. Bu analiz sonucunda, demokrasiye geçiş sürecinde gazetelere yansıyan tartışmalar bağlamında, Türkiye'de demokrasiye geçişin, demokrasinin vesayetçi anlayışıyla ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır.