Viçen Tilkiyan'ın Şarkta Alafranga (1867) ve Gülinya metinlerinde görselliğin dinamikleri

Çalışma, Viçen Tilkiyan'ın Şarkta Alafranga Yahut Ticaretimizin Daralmasının Asıl Sebepleri (1867) risalesi ile Gülinya Yahut Kendi Görünmeyerek Herkesi Gören Bir Kız (1868) romanında görselliğin dinamiklerini inceler. Görselliğe, görme biçimlerine dair unsurlar iki anlatıda da kurucudur. Şarkta Alafranga Yahut Ticaretimizin Daralmasının Asıl Sebepleri'ni ele aldığım bölümde, bu metnin bir ilk metin olarak Tilkiyan'ın diğer metinlerinde ortaya çıkacak görsellik dinamiklerinin nüvelerini barındırdığını gösteriyorum. Gülinya Yahut Kendi Görünmeyerek Herkesi Gören Bir Kız romanını incelediğim bölümde, romandaki görme biçimlerini iktidar, performans, denetleme, ahlak, bedensellik, farklı öznelik hâlleri ve temaşa gibi kavramlar etrafında ele alıyorum. Romandaki görselliğin olay örgüsüne olan etkisi ve ana karakter gözlemci-anlatıcı Gülinya'nın görme biçiminin romanın mahrem olanı ihlal etme üzerine kurulu olan türsel talebiyle paralel olduğunu söylüyorum. Bunun yanında, tüm anlatı Gülinya'nın duygusal ve cinsel olgunlaşma sürecine tekabül eder. İki anlatının yakın okumalarının yanında, Tilkiyan'ın bu çalışmaya dahil edilemeyen diğer eserlerini de göz önüne alarak Tilkiyan'ın edebi dünyasında görme biçimlerinin ve dönemin görsel teknolojilerinin önemli yer tuttuğunu ifade etmek gerekir. Bu çalışmanın amacı, görsel çağın edebiyata etki etmeye başladığı 19. yüzyılın önemli bir döneminde (1865-1881) eser veren Tanzimat dönemi yazarı Tilkiyan'ın tahayyülünde bu ilişkinin çözümlenmesi yönünde bir başlangıç yapmaktır.