XI. ve XII. yüzyıllarda doğu roma'nın türk toplulukları üzerinde hıristiyanlaştırma faaliyetleri ve günümüzde ortodoks türkler

Eski ata inançlarının yanı sıra daha sonraki dönemlerde Hristiyanlık, İslamiyet, Yahudilik, Burkan (Buda), Maniheizm gibi dinlere mensup olan Türkler, bir arada yaşayarak kendi kültürlerini mensup oldukları dine aktarmayı başarmışlardır. Günümüzde Gagauz, Çuvaş, Sakha gibi Türkler tarafından Hristiyanlık dini benimsenmesine rağmen eski gelenek ve göreneklerini sürdürmeye devam ederek Türk Hristiyanlığı terimininin ortaya çıkmasına zemin hazırlamışlardır. Bunlarla birlikte Karadenizin kuzeyinden Balkanlara kadar yaşamış olan Avar, Bulgar, Peçenek, Kuman, Uz gibi toplulukların yanı sıra diğer Türk boyları da Hristiyan misyonerlik faaliyetlerinin etkisi altında kalmıştır. Bazı Türk boyları Doğru Roma misyonerliği aracılığıyla Hristiyan olurken bazı bölgelerde Nasturîliğin etkisi görülmüştür. Doğru Roma etkisiyle Hristiyan olan Rumlar, Gürcüler ve Macarlar tarafından Türklere yönelik misyonerlik faaliyetleri devam etmiştir. Daha sonraki dönemlerde ise Çarlık Rusyası'nın Türklerin yaşadığı bölgeleri işgali etmesiyle birlikte siyasî, ekonomik ve kültürel baskılar çerçevesinde Hıristiyanlaştırma faaliyetleri devam sürdürülmüştür. Türklerin Hristiyanlaşması konusunda en önemli unsur Doğu Roma İmparatorluğu ve onun oluşturduğu Ortodoks Kilisesidir. Türklerin Hristiyanlıkla en eski temaslarının milattan sonra ikinci yüzyıla kadar uzaması bu durumun göstergelerinden biridir. Doğu Roma ordusunda paralı asker olarak görev yapan Türkler ve Doğu Roma İmparatorluğu içerisinde yaşamlarını sürdüren Hristiyan Türk toplulukları bu görüşü desteklemektedir. Bu tezde söz konusu Türk toplulukları ile onların nasıl Hristiyanlaştıkları incelenmiş, ayrıca günümüzdeki izlerine ve devam eden kültürel unsurlarına (Gagauzlar vb.) değinilmiştir.