Yabancı dil olarak Türkçe öğreticilerinin yardımcı okuma kitabı tercihleri ve bunların dil öğretimindeki etkililiğine ilişkin görüşleri

Etkili bir yabancı dil öğretimi süreci, dört temel dil becerisinin işlevsel bir şekilde kazandırılmasını amaç edinmektedir. Söz konusu amaca yönelik olarak ders kitapları başta olmak üzere çok sayıda materyal kullanılmaktadır. Bu çerçevede ders kitaplarından sonra tercih edilen en önemli kaynaklardan birisinin yardımcı okuma kitapları olduğu söylenebilir. Yardımcı okuma kitapları, temel dil seviyeleri göz önünde bulundurularak hazırlanan ve ders kitaplarıyla sunulan temel yapıların bağlam içerisinde tekrar edilmesini sağlayan materyaller olarak bilinmektedir. Bu yönüyle söz konusu kaynakların değerlendirilmesi ve geliştirilmesi üzerine çalışmaların yürütülmesi kaçınılmaz hâle gelmektedir. Bu düşünceden hareketle bu araştırmada, yabancı dil olarak Türkçe öğreticileri tarafından yardımcı okuma materyali olarak hangi kitapların tercih edildiği ve bu kitapların dil öğretimindeki etkililikleri bakımından nasıl değerlendirildiğinin ortaya konarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda yabancı dil olarak Türkçe öğreticilerinin yardımcı materyal kapsamında hangi yardımcı okuma kitaplarını kullandığı ve bu kitapları dil öğretimi kapsamındaki hitap ettiği dil seviyesine uygunluk, kelime hazinesinin geliştirilmesini ve kültürel etkileşimi sağlamada yeterlilik ve metin sonu etkinliklerdeki yetkinlik gibi açılardan nasıl değerlendirdiğine dair çeşitli ölçütler oluşturulmuştur. Bu ölçütlerin yanında araştırmaya, görüşme yapılacak olan öğreticilerin kullandığı kitaplara yönelik sunacağı geliştirme önerilerinin alınmasını içeren bir boyut da eklenerek söz konusu kitaplara yönelik iyileştirme önerilerinin paylaşılmasına dair bir temel oluşturulmaya çalışılmıştır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi faaliyeti gerçekleştiren ve bu öğretim sırasında yardımcı okuma kitaplarını kullanan 20 öğretici oluşturmuştur. Araştırma verilerinin toplanmasında görüşme tekniğinin kullanılması tercih edilmiştir. Görüşme verilerinin elde edilmesinde ise veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formundan elde edilen verilerin analizinde, betimsel analiz yöntemi kullanılarak içerik analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın geçerlik ve güvenirliğinin sağlanabilmesi adına analiz esnasında MAXQDA 20 nitel veri analiz programı kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, öğreticilerin MEB PIKTES Yayınları, Türkiye Maarif Vakfı Yayınları ve Yunus Emre Enstitüsü Yediiklim Yayınları olmak üzere üç temel yayınevine ait yardımcı okuma kitaplarını kullanmayı tercih ettikleri belirlenmiştir. Söz konusu kitapların hitap ettikleri hedef seviyeye uygunluk durumuna ilişkin öğretici görüşleri incelendiğinde, MEB PIKTES Projesi yardımcı okuma kitaplarının hedef seviyeden daha temel bir seviyeye hitap edecek şekilde hazırlandığı; Yunus Emre Enstitüsü yardımcı okuma setleri ve Türkiye Maarif yardımcı okuma setlerinin ise hitap edilen dil seviyesinin daha üzerinde yapıları içerdiğine ilişkin fikir belirtildiği görülmektedir. Kitapların kelime hazinesinin geliştirilmesine katkı sunma düzeylerine ilişkin görüşler incelendiğinde, ilgili kitapların kelime hazinesinin geliştirilmesine büyük ölçüde katkı sunan kaynaklar olarak değerlendirildiği; yeni kelime hazinesinin miktar açısından azlığı-çokluğu ve sözlük bölümünün yer almaması açılarından eksik ve eleştiriye açık bazı yönlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Kültürlerarası etkileşime katkı sunma düzeyi açısından değerlendirildiğinde belirtilen yardımcı okuma kitaplarının öğreticiler tarafından genel olarak farklı kültürleri kıyaslama imkânı sunma ve evrensel konulara yer verme gibi nitelikler açısından yeterli görüldüğü; Türk kültürü dışındaki farklı kültürlere yer verme hususunda ise çeşitli eksikliklerin ifade edildiği görülmektedir. Kitaplardaki metin sonu etkinliklerinin etkililik düzeyi üzerine belirtilen görüşler değerlendirildiğinde ise söz konusu etkinliklerin büyük oranla başarılı kabul edildiği ancak üst bilişsel seviyeye hitap etme, dil becerilerinin tümünü geliştirecek şekilde planlanma, canlandırma ve yaratıcılığa hitap eden etkinlikleri içerme gibi hususlar açısından eleştirildiği ifade edilebilmektedir. İfade edilen bu ölçütler dışında öğreticilerin kullandıkları yardımcı okuma kitaplarına ilişkin sunulan önerilerin tamamı değerlendirildiğinde ise söz konusu kitapların geneli için biçimsel/görsel boyut, içerik boyutu, kelime öğretimi boyutu, metin sonu etkinlik boyutu, kültürel etkileşim boyutu ve ek materyal kullanımı boyutu gibi kategorilerde çeşitli önerilerin sunulduğu görülmektedir. Bu kapsamda her bir yardımcı okuma kitabı serisinin amacını belirli bir seviyede ifa ettiği ancak bazı yönleriyle geliştirilmeye ihtiyaç duyduğunu belirtmenin mümkün olduğu sonucuna varılmıştır. Geliştirilmesi gerekli görülen bu noktalara ilişkin çeşitli öneriler sunulmuştur. İfade edilen kapsamda araştırmanın Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi süreçlerinde kullanılan yardımcı okuma kitaplarına dair mevcut durumu ortaya koyması bakımından alanyazına katkı sunacağı düşünülmektedir.