A macrolevel tabu-search based approach to determine the major factors in built environment-traffic safety relationship

Trafik kazaları, küresel olarak ölüm sebepleri içerisinde önemli bir paya sahiptir. Bununla birlikte kentsel alanlarda meydana gelen trafik kazalarının sayısında artış yaşanmaktadır. Buradan hareketle bu çalışmanın amacı, trafik güvenliğini tehdit eden yapılı çevre unsurlarını planlamanın erken aşamalarında önleyebilmek için, kentsel yapılı çevre ile trafik güvenliği (YÇ-TG) arasındaki ilişkiyi çözümlemektir. YÇ'nin operasyonel tanımları D-sınıflandırması (ör. yoğunluk) aracılığıyla yapılırken, TG'nin operasyonel tanımları, farklı kaza kategorileri (ör. kaza şiddeti) ve kazaların temsili (görülme sıklığı ve yoğunluğu) aracılığıyla yapılmıştır. Trafik kazalarını ve YÇ değişkenlerini nüfus blok grubu düzeyinde atayabilmek için CBS tabanlı bir süreç uygulanmıştır. Bu süreci çok sayıda elemanı olan değişken kümesinde birbiriyle ilişkili değişkenlerin elenmesi için uygulanan boyut azaltımı işlemi takip etmiştir. Sonrasında YÇ-TG arasındaki ilişkiler farklı istatistiksel dağılımları kullanan bir dizi genelleştirilmiş doğrusal regresyon modeli aracılığıyla incelenmiştir. Her YÇ-TG modelinde, modelleme hatasını en aza indirecek YÇ değişkenleri alt kümesini belirlemek için tabu-arama-tabanlı bir model üretim yöntemi uygulanmıştır. Ayrıca, tutarlı ve sonrasında kritik değişkenleri belirleyebilmek için algoritma sırasında YÇ değişkenleri takip edilmiştir. Bu modeller, ikisi gelişmiş ülke bağlamında ABD'den ve biri gelişmekte olan ülke bağlamında Türkiye'den olmak üzere olmak üzere üç farklı vaka çalışma alanı için çözümlenmiştir. ABD örnekleri tekil (Leon) ve üçlü (Broward, Miami-Dade ve Palm-Beach) bölgesel birimlerden oluşurken, Türkiye örneği Konya ilinden oluşmuştur. Sonuçlara göre, maruz kalma değişkenlerinin (ör. otobüs durakları ve trafik hacmi) tüm kaza türleriyle pozitif bir ilişkisi vardır. Bunula birlikte karma ilişkileri olan değişkenler vardır (ör. birinci kademe yol oranının, korumasız kullanıcıların dahil oldukları dışındaki kazalarla pozitif bir ilişkisinin olması ve istihdam yoğunluğunun yerel ekonomik yapıya göre pozitif veya negatif etkisinin olması). Son olarak, gelişmiş ülke bağlamında, tüm kaza türlerinin motorsuz ulaşım türleriyle pozitif ve motorlu ulaşım türleriyle negatif ilişkili olduğu bulunmuştur ki bu bulgular güvenlik araştırmaları açısından yaygın değildir.