Yaralanmalı motosiklet kazası nedeniyle başvuran olguların sosyo-demografik, bireysel ve çevresel özelliklerinin adli tıp açısından değerlendirilmesi ve maluliyet oranına etkisi

YARALANMALI MOTOSİKLET KAZASI NEDENİYLE BAŞVURAN OLGULARIN SOSYODEMOGRAFİK, BİREYSEL VE ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE MALULİYET ORANINA ETKİSİ Giriş ve Amaç: Motosikletlerin, otomobiller gibi sürücü ve yolcuyu koruyucu bir yapısının olmaması, yaralanmalı kaza ihtimalini arttırmıştır. Motosiklet kazalarında çevresel ve sürücü faktörleri kazanın oluşumunu daha çok etkilemektedir. Motosiklet sürücüleri trafik kazalarında mil başına araç içinde olanlara kıyasla 32 kat daha fazla ölüm ve altı kat daha fazla yaralanma riskine sahiptir. Bu çalışmada yaralanmalı motosiklet kazası olguları değerlendirilmiş, kişide oluşan yaralanmaların sosyodemografik özellikler, ekipman kullanımı gibi bireysel özellikler ile kaza oluş şekli, yol tipi, kaza sırasındaki hava durumu gibi çevresel özellikler arasında oluşan ilişkinin irdelenmesi, bireysel ve çevresel özelliklerin kişide oluşan maluliyet oranıyla ilişkisinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu araştırma, ileriye yönelik kesitsel tipte ve ele geçenden örnekleme yöntemiyle, Balıkesir Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilimdalı'na 01.07.2023-31.12.2023 tarihleri arasında maluliyet raporu almak için başvuran, çalışmaya katılmayı kabul eden ve motosiklet kazası geçiren 200 olguya anabilim dalı polikliniğinde yüz yüze anket uygulanarak yapılmıştır. Araştırmada olguların motosiklet kazası sonrası oluşan maluliyet oranları 20.02.2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik"e ekli cetvelleri kullanılarak hesaplandı. Kategorik değişkenlerin yüzdelerinin karşılaştırılması amacıyla Ki-Kare testi kullanıldı ve p<0.05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: 200 katılımcının 16'sı kadın (%8), 184'ü (%92) erkektir. Tüm olguların yaş ortalaması 30,675±13,422 olduğu görülmüştür. Kadın olgularda yaş ortalaması 35,56 iken, erkek olgularda yaş ortalaması 30,25 olarak tespit edilmiştir. Olgular yirmişerli yaş gruplarına göre incelendiğinde sayıca en fazla grubun aktif çağ olan 20-39 yaş grubu (%56,5) olduğu saptanmıştır. Olguların %62'sinin (n=124) ise tek başına veya diğer ekipmanlarla ile birlikte kask kullandığı saptanmıştır. Olgular ekstremite yaralanma bölgesi açısından değerlendirildiğinde ilk iki sırada %23 (n=46) ile sadece sağ alt ekstremite ve %23 (n=46) ile sadece sol alt ekstremite yaralanması olan olguların olduğu görüldü. Yaralanma türüne göre ekstremitelerde kemik kırığı ise toplamda 200 olgunun 163'ünde görülmüştür. Kadın olguların hız ortalaması 35,93 km/sa, erkek olguların hız ortalaması ise 45,31 km/sa olarak saptanmıştır. Olguların en sık %67,5 (n=135) ile ulaşım nedenli kullanımı olduğu saptanmıştır. Tüm olguların %49,5'i (n=99) cerrahi tedavi görmüştür. Tüm olguların maluliyet oranı ortalaması %14,27 olarak bulunmuştur. Erkek olgularda kadın olgulara göre maluliyet oranı anlamlı derece yüksek olarak saptandı. Yaş grupları bakımından maluliyet oranları dikkate alındığında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark olduğu bulunmuştur. Yaş arttıkça maluliyet oranın yaş arttıkça yükselme eğiliminde olduğu gözlenmiştir. Cerrahi tedavi görenlerde, konservatif tedavi görenlere nazaran maluliyet oranının anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır. En az iki ekstremite yaralanması geçiren olgularda, ekstremite yaralanması geçirmeyen olgulara göre maluliyet oranlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Yaralanma türüne göre değerlendirildiğinde büyük damar/sinir yaralanması geçirenlerde maluliyet oranı anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. BMI, hız, kullanım amacı, kaza yeri, kaza türü, hava durumu, ekipman kullanımı, motor hacmi, ehliyet durumu, kaza sırasında konum parametlerine göre maluliyet oranı bakımından istatistiksel bir fark tespit edilmemiştir. Tartışma ve Sonuç: Ekstremite yaralanmaları ise kişide genellikle hayati tehlike oluşturmamakta ancak kişide kalıcı bir araz yani maluliyet bırakmaktadır. Bu yüzden güvenlik ekipmanını sadece kask ile sınırlandırılmayıp tüm vücudu koruyan ekipmanları kullanılmalıdır. Çalışmamızda ekipman kullanımı ve hız tek başına maluliyet oranı ile istatiksel anlamlı bir şekilde ilişkili olmasa da bu iki durum motosiklet kazalarında doğrudan mortalite ve morbitideyle ilişkilidir. Yapılan tedavinin başarısı, sonrasında görülen rehabilitasyon süreci ve kişinin fizyolojik iyileşme durumunun bir kimsede oluşan maluliyeti etkilediği sonucu çıkarılabilir. Anahtar Kelimeler: Motosiklet Kazası, Maluliyet, Güvenlik Ekipmanı.