Yaşam sonu bakım: Palyatif ve hospis bakımın değerlendirilmesi

Endüstri toplumlarında yaşanan teknolojik gelişmeler nedeni ile yaşam süresi uzamıştır. Ancak uzayan bu sürenin insan onuruna yakışır bir şekilde mi geçirildiği bir muammadır. Bu noktada yaşam sonu bakım kavramı ortaya çıkmış ve terminal dönemdeki hastaları nerede, nasıl, kimler tarafından bakılacağı sorularına cevap aramaya çalışılmıştır. Palyatif bakım ve hospisler; ölümcül hastalık tanısı alan, tıbben yapılacak bir şeyi olmayan hastaların yaşamlarının bu son dönemini huzurlu ve onurlu bir şekilde geçirmelerini sağlayan bir yaşam sonu bakım felsefesidir. Ülkemizde palyatif bakım hizmetleri ağırlıklı olarak hastane temelli olarak şekillendirilmekte, hospis kurumları ise henüz bulunmamaktadır. Bu noktada sağlık politikalarına yön vermek amacı ile toplumun bu ihtiyacını tespit etmek, etkin palyatif bakım hizmetlerinin nasıl şekillendirilmesi gerektiğine ışık tutmak önem arz etmektedir. Bu çalışmanın esas amacı; mevcut palyatif bakım hizmetlerinin tespitinin yapılması, hospis ihtiyaç durumunun ortaya konulmasıdır. Bu bağlamda çalışma palyatif bakım servislerinde görev yapmakta olan 20 sağlık çalışanı ve palyatif bakım hizmeti alan 21 hasta yakını ile yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak mülakat gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA analiz programı ile analiz edilmiştir. Yapılan görüşmeler sonucunda; katılımcıların büyük bir çoğunluğunun evde ölmeyi tercih ettiği, palyatif bakım servislerinin hastanın ağrı kontrolü ve hasta yakınının bakım yükü nedeni ile tercih edildiği, ancak palyatif bakım servislerinde; fiziksel şartların yetersizliği, hasta ve hasta yakınını sosyal hayattan uzaklaştırma ve özel alanını yitirme, psikolojik yıpranma, enfeksiyon riski gibi sorunların mevcut olduğu, katılımcıların dikkat çeken bir çoğunluğunun hospislerin kurulması gerektiği görüşüne sahip olduğu bulgularına ulaşılmıştır. Çalışmanın sonucunda elde edilen veriler ışığında; hospislerin Türkiye' de kurulması, hospislerin hasta ve hasta yakının psiko-sosyal ihtiyaçlarına cevap verebilir nitelikte, toplumun kültürel değerlerine uygun şekillendirilmesi gerekmektedir. Bu noktada hastane bünyesindeki palyatif bakım servisleri, evde bakım ekibi ve hospislerin birbirine entegre ve birbirini tamamlayıcı şekilde hizmet vermesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Hizmet bütünlüğünün sağlanması yaşam sonu bakımı bir üst noktaya taşıyacağı öngörülmektedir.