Yaşar Kemal`in İstanbul`una çevreci bir yolculuk

ÖZET Yaşar Kemal (d. 1923) bir Çukurova romancısı olarak bilinmektedir. Ne var ki, Yaşar Kemal'in insan ve doğa ilişkisine bakışındaki evrensel açıyı bütünüyle kavramada yazarın eleştirmenler tarafından çoğunlukla göz ardı edilen, başta Deniz Küstü (1978) olmak üzere, İstanbul'u konu alan yapıtları çok önemli bir yer tutar. Bu tezde, "çevreci eleştiri" ile birlikte "ekopsikoloji", "ekoferninizm" ve "Derin Çevrecilik" akımlarının yaklaşımları göz önünde bulundurularak Yaşar Kemal'in Deniz Küstü' de karakterlerle çevreleri arasındaki ilişkiyi nasıl kurduğu derinlemesine irdelenmiştir. Yazarın diğer İstanbul konulu yapıtlarından uzun öyküsü Kuşlar da Gitti (1978), kısa öyküleri "Ağır Akan Su" (1970), "Hırsız" (1987), "Kalemler" (1987) ve "Lodosun Kokusu" (1981), röportaj derlemeleri Allahın Askerleri (1978) ve Bir Bulut Kaynıyor (1974) ile "Anadoludan Gelenler" (1959) ve "Menekşenin Balıkçıları" (1982) adlı makaleleri de Deniz Küstü'yle kurdukları metinlerarası ilişkiler bakımından incelenmiştir. Tezde, Yaşar Kemal'in Deniz Küstü' de karakterlerin kendilerine ve çevrelerine karşı yabancılaşma süreçlerini sergilediği, buna bağlı olarak insanın çevresiyle etkileşiminin karşılıklı olduğunu vurguladığı gösterilmiştir. Deniz Küstü de kişilerin imgelem güçleri ve duygudaşlık yetileri yoluyla yaşam alanına olumlu işlevler yükleyerek yaşamın sürmesini olanaklı kıldıkları sergilenmiştir. Aynı zamanda, yazarın sözlü gelenekteki kimi teknikleri roman türünün araçlarına göre yeniden yorumladığı ve bunları okuyucuyu da içine alacak biçimde bir tür yadırgatma yöntemi amacıyla kullandığı gözlemlenmiştir. anahtar sözcükler: İstanbul, deniz, çevreci eleştiri, yabancılaşma