Yaşar Kemal ve Ö. Zülfü Livaneli'nin çocuk edebiyatı eserlerinde adalet ve özgürlük değerleri: Bir karşılaştırma

Bu araştırmada Yaşar Kemal'in "Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca" ve Zülfü Livaneli'nin "Son Ada'nın Çocukları" adlı çocuk eserlerinde adalet ve özgürlük değerlerinin nasıl temsil edildiğini karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çocuk edebiyatının, değerlerin çocuklara sezdirilmesinde ve toplumsal bilinç oluşturulmasından hareketle farklı anlatım şekillerine sahip iki distopik romanın bu değerleri hangi anlatı teknikleri, karakter davranışları, olay örgüleri ve sembolik öğeler aracılığıyla sunduğu ortaya konmuştur. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülmüş; veri toplamada doküman incelemesi, analizde betimsel analiz kullanılmıştır. Eserler baştan sona okunarak adalet ve özgürlükle ilişkili bölümler fişlenmiş, temalar altında sınıflandırılmıştır. Değerlerin anlam katmanlarını belirlemede Rokeach, Nelson, Spranger ve Schwartz'ın değer sınıflandırmaları kuramsal çerçeve olarak kullanılmış; ayrıca bulgular, 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde yer alan adalet, özgürlük, yardımseverlik, merhamet, sorumluluk, dürüstlük, vatanseverlik gibi temel değerlerle karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Bulgular, iki eserin değer eğitiminde hem ortak hem de birbirini tamamlayan yönlere sahip olduğunu göstermektedir. Yaşar Kemal'in eserinde adalet ve özgürlük değerleri, güçlü - zayıf ilişkisinin belirgin olduğu alegorik bir yapı içinde toplumsal düzeyde ele alınmakta; "Filler Sultanı" karakteri aracılığıyla otoritenin adaleti nasıl araçsallaştırabileceği çarpıcı biçimde ortaya konulmaktadır. Buna karşılık karıncaların kolektif mücadelesi haksızlık ve zulmün ancak dayanışma, vicdan ve ortak sorumluluk duygusuyla aşılabileceğini göstermekte; böylece adalet ve özgürlük değerlerinin toplumsal bilinç, birliktelik ve ortak iradeyle mümkün hâle geldiği vurgulanmaktadır. Zülfü Livaneli'nin eserinde ise değerlerin bireysel farkındalık, vicdan ve hak savunusu üzerinden işlendiği; çocuk karakterlerin otorite karşısında doğruyu savunma cesaretiyle adalet ve özgürlük kavramlarını içselleştirdikleri tespit edilmiştir. Livaneli, özgürlüğü "eyleme geçen vicdan" olarak tanımlamakta ve kötülük karşısında sessiz kalmanın da bir ahlaki sorumluluk olduğunu vurgulamaktadır. Dolayısıyla eserler, çocuklara adalet ve özgürlük değerlerini farklı eğitsel yaklaşımlar aracılığıyla kazandırmakta; Yaşar Kemal'in anlatısı toplumsal dayanışma ve ortak adalet bilincini öne çıkarırken, Zülfü Livaneli'nin eseri bireysel özgürlük, empati, düşünsel olgunluk ve demokratik farkındalığı desteklemektedir. Araştırma, çocuk edebiyatında değer aktarımının hem estetik hem pedagojik açıdan güçlü bir işleve sahip olduğunu; iki yazarın eserlerinin adalet ve özgürlük değerlerini çocuklara farklı fakat tamamlayıcı nitelikte sunduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Yaşar KEMAL, Zülfü LİVANELİ, çocuk edebiyatı, değerler, adalet, özgürlük, karşılaştırma.