Yaşlı bireylere uygulanan pranayama solunum tekniğinin stres düzeyi, uyku ve yaşam kalitesi üzerine etkileri

Giriş ve Amaç: Yaşlanma ile birlikte kronik stres, uyku bozuklukları gibi sorunlar artmakta ve yaşam kalitesi azalmaktadır. Bu araştırmanın amacı, pranayama solunum tekniğinin yaşlı bireylerde stres düzeyi, uyku kalitesi ve yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntemler: Randomize kontrollü olarak tasarlanan bu araştırma, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'ne bağlı iki huzurevinde Ekim 2023- Nisan 2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışmaya katılan 60 yaş ve üzeri gönüllü bireylerden 34'ü pranayama grubu 40'ı kontrol grubu olmak üzere randomize edilmiştir. Deney grubuna Ujjayi, Nadi Shodhana ve Sama Vritti pranayama teknikleri, araştırmacı tarafından yüz yüze, 6-7 kişilik gruplar halinde, öğle yemeğinden önce 15-20 dakika süreyle 8 hafta boyunca uygulanmıştır. Kontrol grubuna herhangi bir müdahale yapılmamıştır. Her iki grupta da 0., 4. ve 8. haftalarda; algılanan stres ölçeği (ASÖ), Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ), Yaşlılar için Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Modülü (WHOQOL-OLD) ve WHO-8 EUROHIS Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçekleri ile veriler toplanmıştır. Bulgular: Yaş ortalamaları 75,24±7,03 (aralık, 62-90) yıl olup %64'ü erkek, %85,1'i bekar, %58,1'i ilköğretim ve altında eğitim düzeyine sahip, %47,3'ü kendi isteği ile huzurevinde kalmaktadır. Pranayama grubu ve kontrol grubu arasında katılımcıların tanıtıcı özellikler, yaşlılık dönemi ve huzurevi sürecine ilişkin özellikler açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı. Pranayama grubunun kontrol grubuna göre 8.haftanın sonunda algıladıkları stres düzeyinin azaldığı, uyku kalitesinin ve yaşam kalitesinin, başlangıçtan uygulama sonrası sekizinci haftaya göre iyileştiği belirlenmiştir. Sonuç: Bu araştırmada, pranayama solunum tekniğinin, yaşlı bireylerde stresi azaltma, uyku kalitesi ve yaşam kalitesini anlamlı derecede iyileştirmede etkili bir yöntem olduğu saptandı. Pranayama solunum tekniğinin, özellikle huzurevi ortamlarında yaşlı bireylere uygulanmasının rutin bakım uygulamaları arasında yer alması önerilmektedir. Anahtar kelimeler: Pranayama solunum tekniği, yaşlı birey, huzurevi, algılanan stres, uyku kalitesi, yaşam kalitesi.