Multifaceted analysis of older adults' and caretakers' attitudes toward social robots

Yaşlanan nüfus küresel bir şekilde hızla artmakta ve bu durum yaşlıların hayatlarıyla ilgili önemli endişeleri beraberinde getirmektedir. Yaşlılar yaşlanma süreçlerinde genellikle kendi evlerinde kalmayı tercih etseler de psikolojik ve fiziksel birçok sorun yaşadıkları için onların refahını ve yaşam kalitesini arttıracak çözümler bulmak gerekmektedir. Bu yüzden, bu tez sosyal robotların yaşlıların çevrelerini zenginleştirmedeki, dolayısıyla psikolojik ve fizyolojik sağlığa katkılarıyla sağlık sürelerini iyileştirmedeki rolüne odaklandı. Bu bağlamda, bu tezde yaşlıların ve bakıcıların sosyal robotlara karşı tutumlarını anlamak amaçlandı. Yaşlılar (N=18) ve bakıcılar (N=12) ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirildi. Bu görüşmelerde katılımcılara farklı yeteneklere, görünüşlere ve insana benzeme düzeylerine sahip üç sosyal robotun fotoğraf ve videoları gösterildi. Bu robotlar evcil hayvan benzeri robot Aibo, oyuncak benzeri robot Paro ve insansı robot Pepper'dır. Daha sonra katılımcılardan onların robotlara ilişkin duygularını, onlarla tanışma ve etkileşime geçme konusundaki tercihlerini, evlerinde bu robotların olmasını isteyip istemeyeceklerini keşfetmeye yönelik açık uçlu soruları yanıtlamalarını istendi. Sonuçlar bir Doğal Dil İşleme metodu olan duygu analizi ve nitel analiz yöntemi olan tema analizi kullanılarak incelendi. Duygu analizi sonuçları bakıcıların sosyal robotlara karşı tutumlarında farklılık olduğunu göstermektedir. Bakıcılar Paro'yu olumsuz algılarken Aibo ve Pepper'a olumlu yanıtlar verdiler. Öte yandan, yaşlıların üç robota karşı benzer tutumlar sergiledikleri görüldü. Tema analizini insan-robot etkileşimi alanında çalışan üç uzman ayrı ayrı yürüttü. Onların analizleri birleştirilerek yeni bir model oluşturuldu ve bu model tüm uzmanlar tarafından doğrulandığında, dört kapsayıcı tema ortaya çıktı: I) Robotun algılanan ve beklenen rolleri, II) Robotun fiziksel ve tasarım özellikleri, III) Robotun kabul edilmesini etkileyen faktörler ve IV) Robotun dezavantajları. Ana temaların altındaki tema ve alt temalar, yaşlılar ile bakıcılar arasında ve Aibo, Paro ve Pepper arasında kısmen farklılık gösterdi. Bu çalışmanın bulguları çok yönlü analiz yaklaşımının benimsenmesiyle üç farklı sosyal robota yönelik tutumları Türk kültüründe karşılaştırarak literatüre katkı sağlamaktadır.